Những năm qua, tỉnh Thanh Hóa đã vận dụng các cơ chế, chính sách tích tụ, tập trung đất đai để hỗ trợ, hình thành và phát triển các mô hình sản xuất nông nghiệp hữu cơ hiệu quả, bền vững; khuyến khích các tổ chức, cá nhân đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, đẩy mạnh chế biến và tiêu thụ các sản phẩm nông nghiệp an toàn, nông nghiệp hữu cơ theo các chuỗi giá trị...
Hiệu quả cao từ mô hình nông nghiệp xanh
Thời gian gần đây, nhiều hộ dân trên địa bàn Thanh Hóa đã áp dụng mô hình nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn vào quá trình sản xuất. Nhờ đó, sản phẩm làm ra không những sạch, an toàn cho sức khỏe người tiêu dùng mà còn góp phần bảo vệ môi trường.
Năm 2012, gia đình ông Lê Minh Tới đã đầu tư trang trại tổng hợp rộng 12ha tại thôn Đông Mỹ, xã Thiệu Duy, huyện Thiệu Hóa. Để giảm chi phí sản xuất, ông đã tận dụng các phế phụ phẩm từ cây trồng đốt để lấy tro và chất thải gia cầm để bón cho cây trồng. Ông Tới nhận thấy quy trình này ít phát sinh chất thải, hiệu quả tương đương hoặc cao hơn so với cách làm truyền thống.
Do đó ông Tới đã học hỏi thêm để xây dựng trang trại tuần hoàn. Ông sử dụng phế phẩm, chất thải từ trang trại và thu gom thêm từ một số nhà máy chế biến nông sản, sử dụng ruồi lính đen để tạo ra men vi sinh và enzym. Sau đó, sử dụng men vi sinh để tưới cho cây trồng; emzym phối trộn với rau, quả phụ phẩm nông nghiệp làm thức ăn cho gia súc, gia cầm… hoạt động này theo một vòng tuần hoàn không hoặc rất ít chất thải, không phải sử dụng thức ăn, phân bón công nghiệp.
Đến nay, trang trại của ông Tới có hơn 3.000 con gia súc, gia cầm, gần 10 ha sản xuất lúa, rau, củ, quả an toàn đạt chuẩn VietGAP, mang lại giá trị cao hơn từ 10 – 15% so với sản xuất truyền thống. Ước tính, năm 2024, trang trại cho tổng thu nhập khoảng 7 tỷ đồng. Nhận thấy hiệu quả của trang trại trong phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, huyện Thiệu Hóa đang chỉ đạo các xã, thị trấn, trung tâm dịch vụ nông nghiệp huyện đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân đến tham quan, học tập để nhân rộng, phát triển nhiều mô hình.
Tại xã Nga An, huyện Nga Sơn, trang trại của gia đình ông Hà Thịnh Hưng được xây dựng theo mô hình nông nghiệp tuần hoàn không chất thải. Với quy mô trang trại hàng trăm con lợn, mỗi năm trang trại thải ra môi trường hàng chục tấn chất thải. Để xử lý số chất thải này một cách an toàn, hợp vệ sinh, gia đình ông Hưng đã xây dựng hệ thống biogas.
Toàn bộ chất thải được chuyển xuống ngâm ủ tại bể bioga, sau đó bơm lên các ao lắng, phối trộn với chế phẩm sinh học, tiếp tục quá trình ngâm ủ để trở thành phân bón hữu cơ. Nguồn phân bón này được ông Hưng sử dụng để chăm sóc cho cây trồng trong trang trại, vừa có tác dụng cải tạo đất, vừa an toàn đối với môi trường.
Cùng với mức hỗ trợ 70 triệu đồng/1.000m2 của các cấp chính quyền địa phương, gia đình ông Hưng đã đầu tư xây dựng thêm 4.000m2 nhà màng để sản xuất dưa vàng. Hiện gia đình ông đang sản xuất với công thức luân canh 3 vụ dưa vàng/năm áp dụng công nghệ cao.
Toàn bộ diện tích nhà màng được đầu tư lắp đặt hệ thống tưới nhỏ giọt, thông qua ứng dụng điều khiển tự động bằng điện thoại thông minh. Nhờ chăm sóc đúng quy trình kỹ thuật, mỗi vụ dưa cho năng suất 3 tấn dưa thương phẩm/1.000m2. Với diện tích 4.000m2 mỗi năm đạt năng suất gần 50 tấn, trừ chi phí cho lợi nhuận gần 200 triệu đồng. Ngoài trồng dưa vàng, gia đình đầu tư trồng thử nghiệm 500m2 nho sữa đang sinh trưởng, phát triển tốt.
Khuyến khích đầu tư phát triển nông nghiệp xanh
Nhận thấy tầm quan trọng của nông nghiệp hữu cơ, ngày 7/11/2022, UBND tỉnh Thanh Hóa đã phê duyệt Đề án “Phát triển nông nghiệp hữu cơ tỉnh Thanh Hóa, giai đoạn 2022-2030” nhằm thúc đẩy sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ, tạo ra sản phẩm an toàn, bền vững và thân thiện với môi trường. Đề án tập trung vào trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản và lâm nghiệp, đặc biệt chú trọng ứng dụng khoa học - kỹ thuật tiên tiến. Mục tiêu đến năm 2025, diện tích trồng trọt hữu cơ đạt 0,8 - 1%, sản phẩm chăn nuôi hữu cơ chiếm 1- 1,5%, nuôi trồng thủy sản hữu cơ đạt 1 - 1,2%...
Thời gian qua, tỉnh Thanh Hóa đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, triển khai thực hiện có hiệu quả các chủ trương, chính sách về phát triển nông nghiệp và đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Tuy nhiên, số mô hình sản xuất nông nghiệp tuần hoàn không chất thải vẫn còn hạn chế. Theo đó, ngày 16/10/2023, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã có Chỉ thị số 10-CT/TU về lãnh đạo, chỉ đạo đẩy mạnh phát triển nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn trên địa bàn tỉnh, nhằm tạo ra các sản phẩm nông nghiệp có chất lượng, có thương hiệu, giá trị kinh tế cao và phát triển bền vững.
Tại hội nghị tổng kết công tác năm 2024, triển khai kế hoạch năm 2025 của ngành nông nghiệp Thanh Hoá, Chủ tịch HĐND tỉnh Lại Thế Nguyên đã nhấn mạnh, với vai trò là “trụ đỡ” nền kinh tế, ngành nông nghiệp đã và đang ngày càng được khẳng định trong thực tiễn phát triển của tỉnh, bảo đảm an ninh lương thực. Đồng thời, những vấn đề đặt ra trong nông nghiệp, nông thôn cần nghiên cứu và có giải pháp khắc phục trong những năm tới.
Trong nhiệm kỳ 2025 - 2030, ngành nông nghiệp phải tham mưu rõ chức năng, nhiệm vụ các công trình hạ tầng thiết yếu trong sản xuất nông nghiệp; nghiên cứu chính sách phát triển giao thông, thủy lợi nội đồng, phát triển vùng lúa hữu cơ đáp ứng yêu cầu phát triển sản xuất; thúc đẩy thực hiện và hoàn chỉnh bản đồ nông hóa thổ nhưỡng để có định hướng phát triển nông nghiệp.
Chủ tịch HĐND tỉnh khẳng định, định hướng phát triển nông nghiệp trong thời gian tới là phát triển nông nghiệp theo hướng tập trung, chuyên canh quy mô lớn và ứng dụng công nghệ cao. Sản xuất sản phẩm sạch, sản phẩm hữu cơ gắn với chế biến giá trị gia tăng cao. Phát huy tiềm năng lợi thế của từng vùng, từng địa phương để phát triển nông nghiệp.
Theo báo cáo của ngành nông nghiệp Thanh Hoá, toàn tỉnh có 13 HTX tham gia sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp hữu cơ với các mặt hàng chủ lực như rau an toàn, nấm, mật ong, dược liệu và đông trùng hạ thảo. Một số HTX còn mở rộng sản xuất lúa hữu cơ, mang lại giá trị cao cho ngành nông nghiệp địa phương. Toàn tỉnh có khoảng 5.100ha diện tích cây trồng sản xuất theo hướng hữu cơ và tiêu chuẩn hữu cơ; trong đó lúa 4.264ha, chè 24ha, rau đậu các loại 47,6ha, cây ăn quả trên 480ha, cây dược liệu 281,5ha và cây trồng khác 1,9ha.
Trong lĩnh vực trồng trọt, tỉnh đã có 5 đơn vị được cấp giấy chứng nhận sản phẩm phù hợp tiêu chuẩn Việt Nam về nông nghiệp hữu cơ, với tổng diện tích sản xuất trên 13ha gồm: Công ty TNHH MTV Dịch vụ thương mại nông nghiệp công nghệ cao Thiên Trường 36 (TP Thanh Hóa) sản xuất khoảng 12.000m2 rau ăn lá và các loại dưa; trang trại hữu cơ Nguyễn Xuân (Yên Định) sản xuất hơn 70.000m2 bưởi Diễn; nhóm sản xuất hữu cơ Cẩm Bộ; nhóm sản xuất hữu cơ Đầm Hương; nhóm nếp hạt cau Sồi Cốc thuộc xã Thành Minh (Thạch Thành). Đây đều là những mô hình tiêu biểu góp phần khẳng định hiệu quả của nông nghiệp hữu cơ trên địa bàn tỉnh.
Đại diện Công ty TNHH MTV Dịch vụ thương mại nông nghiệp công nghệ cao Thiên Trường 36 cho biết, dù sản xuất hữu cơ đòi hỏi sự đầu tư lớn so với canh tác truyền thống, nhưng chính nhờ quy trình kiểm soát nghiêm ngặt và ứng dụng công nghệ hiện đại, sản phẩm của công ty luôn đảm bảo sạch, an toàn, đáp ứng tiêu chuẩn hữu cơ và được thị trường đón nhận tích cực.
Tương tự, tại huyện Yên Định, trang trại hữu cơ Nguyễn Xuân do ông Nguyễn Xuân Khải quản lý cũng là một điển hình thành công trong phát triển nông nghiệp hữu cơ. Ông Nguyễn Xuân Khải chia sẻ, sản xuất hữu cơ đòi hỏi sự kiên trì và tâm huyết, nhưng kết quả mang lại rất xứng đáng với công sức bỏ ra. Mô hình này không chỉ giúp bảo vệ môi trường, mà còn có giá bán cao hơn so với bưởi canh tác theo phương pháp thông thường. Sản phẩm bưởi Diễn hữu cơ của gia đình tôi hiện đã có mặt tại nhiều hệ thống siêu thị lớn và được thị trường đón nhận tích cực.