Những người giữ lửa cho làng nghề dệt chiếu cói ở Đắk Lắk

Nhắc đến Đắk Lắk, người ta nghĩ ngay đến cà phê, sầu riêng, những thác nước hùng vĩ, tiếng cồng chiêng vang vọng đại ngàn và ché rượu cần trong lễ hội. Sau khi sáp nhập với tỉnh Phú Yên, vùng đất Đắk Lắk (mới) càng trở nên giàu bản sắc với nhiều di sản văn hóa độc đáo, trong đó có làng nghề dệt chiếu cói Phú Tân.

Trải qua hơn một thế kỷ, làng nghề vẫn rộn ràng tiếng khung cửi, trở thành chỗ dựa sinh kế cho hàng trăm hộ dân và là niềm tự hào của cả cộng đồng.

Ở thôn Phú Tân, xã Ô Loan, tỉnh Đắk Lắk (thuộc huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên cũ) gần như hộ dân nào cũng gắn bó với nghề dệt chiếu cói. Khác với những cánh đồng trồng lúa, ruộng đồng nơi đây chủ yếu trồng cói (lác) để làm nguyên liệu dệt chiếu.

Từ lúc cói còn xanh trên ruộng, đến khi trở thành tấm chiếu hoàn chỉnh, tất cả đều được thực hiện bằng đôi tay khéo léo, kiên nhẫn của người dân.

Mỗi sáng, cả làng vang lên tiếng “lách cách” của khung cửi. Màu xanh, vàng, đỏ của những bó cói phơi trên sân tạo thành bức tranh rực rỡ, khiến bất cứ ai ghé thăm cũng cảm nhận được nhịp sống lao động miệt mài.

Điều làm nên sức sống của làng nghề dệt chiếu cói ở Đắk Lắk không chỉ là những cánh đồng cói xanh rì, mà còn là tình yêu nghề bền bỉ của người dân nơi đây. Trong số những “người giữ lửa” ấy có cụ bà Bùi Thị Gió (85 tuổi, thôn Phú Tân 1).

Dù tuổi đã cao, cụ vẫn ngồi dệt chiếu 8-10 tiếng mỗi ngày, đôi tay vẫn nhanh thoăn thoắt khiến nhiều người trẻ chẳng thể theo kịp. Cụ Gió kể, mình bắt đầu học dệt từ năm 10 tuổi, theo cha mẹ ra đồng cắt cói, phơi, chẻ, rồi tập tành dệt chiếu để phụ giúp gia đình.

“Người trẻ bây giờ có nhiều lựa chọn nghề khác. Còn tôi, dù tuổi đã cao, tay chân không còn nhanh nhẹn, vẫn gắn bó với khung cửi. Gần 80 năm làm nghề, tôi xem nghề dệt chiếu cói như một phần cuộc sống của mình.

Thu nhập không nhiều, nhưng tôi vẫn làm để giữ lấy cái nghề cha ông truyền lại, để mai này con cháu còn biết làng Phú Tân từng có nghề dệt chiếu cói”, bà Gió trải lòng.

Hiện mỗi ngày bà Gió cùng người bạn nghề có thể dệt 3 đôi chiếu (6 tấm). Những ngày trình diễn dệt chiếu phục vụ khách du lịch, bà được trả thêm 100.000 đồng/ngày - khoản thu nhập nhỏ nhưng mang lại niềm vui và động lực để tiếp tục giữ nghề.

Không riêng bà Gió, nhiều gia đình ở thôn Phú Tân đã gắn bó với nghề dệt chiếu cói qua nhiều thế hệ. Bà Phạm Thị Huệ (65 tuổi) chia sẻ:

“Gia đình tôi làm nghề dệt chiếu cói khoảng 100 năm. Dù vất vả, thức dậy từ 1 giờ sáng để cắt lác, rồi phơi, chẻ, nhuộm, dệt suốt hơn 12 tiếng, chúng tôi vẫn cố giữ nghề để con cháu mai sau còn biết đến.”

Những bàn tay chai sạn, những giọt mồ hôi rơi trên ruộng lác là minh chứng cho sự chịu thương chịu khó của người dân Phú Tân. Nhờ họ kiên trì bám nghề, làng dệt chiếu cói mới còn tồn tại đến hôm nay, dù sản phẩm công nghiệp ngày càng nhiều.

Bí quyết giúp làng nghề dệt chiếu cói phát triển bền vững tại Đắk Lắk

Nhằm giúp nghề dệt chiếu cói không chỉ tồn tại mà còn phát triển, HTX Sản xuất Dịch vụ - Du lịch chiếu cói An Cư (xã Ô Loan, tỉnh Đắk Lắk) đã ra đời. Ông Nguyễn Anh Quân, Giám đốc HTX, cho biết hiện ở làng có 182 hộ dân tham gia với 23ha trồng cói. HTX vừa sản xuất chiếu, vừa đa dạng các sản phẩm từ cói như túi xách, mũ, giỏ xách, quà lưu niệm đáp ứng nhu cầu của khách du lịch.

Cùng với đó, nguồn thu nhập chính của làng nghề là nhờ vào các tour du lịch trải nghiệm. Du khách có thể đi xuồng khám phá đồng cói, tự tay thu hoạch, chẻ, nhuộm cói và dệt chiếu. Giá tour dao động từ 350.000 – 600.000 đồng/người, thu hút hàng chục lượt khách mỗi ngày.

HTX cũng đẩy mạnh chuyển đổi số, tận dụng mạng xã hội để quảng bá sản phẩm, hợp tác với các công ty lữ hành nhằm đưa làng nghề dệt chiếu cói trở thành điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch của tỉnh Đắk Lắk. Ngoài thu nhập từ sản xuất, người dân có thêm nguồn thu từ hướng dẫn du khách, trình diễn dệt chiếu, giúp cuộc sống ổn định hơn.

Làng nghề dệt chiếu cói Phú Tân không chỉ là nơi sản xuất chiếu thủ công mà còn là di sản văn hóa sống động, nơi lưu giữ tinh hoa lao động của bao thế hệ. Việc kết hợp sản xuất với du lịch đã mở ra hướng đi bền vững, giúp nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập của người dân, đặc biệt là phụ nữ và người cao tuổi.

Nhờ sự chung tay của cộng đồng và định hướng đúng đắn của HTX, làng nghề dệt chiếu cói Phú Tân không những được bảo tồn mà còn đang dần trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng, góp phần phát triển kinh tế địa phương, giữ gìn văn hóa cho vùng đất Đắk Lắk.