Ngôi làng đẹp như miền cổ tích, lưu giữ 17 ngôi nhà cổ gần 100 năm tuổi

Theo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, hai tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang sẽ sáp nhập với tên gọi tỉnh mới là Bắc Ninh. Theo đó, tỉnh Bắc Ninh mới có 66 xã, 33 phường, trụ sở đặt tại tỉnh Bắc Giang cũ.

Trong số 99 xã, phường của tỉnh Bắc Ninh mới, xã Tân Sơn và xã Cấm Sơn trực thuộc huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang (cũ) được sắp xếp thành xã mới có tên gọi là xã Tân Sơn.

Xã Tân Sơn vốn vẫn được nhiều du khách biết đến, bởi sở hữu ngôi làng Bắc Hoa mang vẻ đẹp nguyên sơ, bình dị của miền sơn cước với những ngôi nhà trình tường đất lợp ngói âm dương hàng trăm năm tuổi, nằm rải rác bên các sườn đồi. Nơi đây, còn nổi bật với nét văn hóa truyền thống đặc sắc của người Nùng, ruộng bậc thang, hoa mận trắng mùa xuân.

Về diện tích, xã Tân Sơn mới sở hữu diện tích tự nhiên 96km2, dân số 15.000 người, thuộc vùng đặc biệt khó khăn và đang hướng tới phát triển du lịch sinh thái, văn hóa. Xã Tân Sơn hiện giáp với tỉnh Lạng Sơn và được người dân ví von với cái tên "Làng đẹp như cổ tích, nơi gà gáy dân 2 tỉnh cùng nghe thấy".

Sau khi sáp nhập, xã Tân Sơn có không gian rộng mở hơn, tiềm năng hơn. Trong thời gian tới, xã sẽ tập trung bảo tồn, phục dựng các giá trị văn hoá đặc trưng như: Bản cổ Bắc Hoa, hội hát Sloong hao và phiên Chợ xuân vùng cao, phong trào “Người Tân Sơn thân thiện, nghĩa tình”, xây dựng bộ nhận diện văn hóa Tân Sơn.

Không chỉ có những vườn cây trĩu quả, Tân Sơn còn sở hữu những giá trị du lịch độc đáo. Từ những nếp nhà cổ mái ngói âm dương, nhà trình tường, đường quanh co và cảnh quan nguyên sơ ở bản Bắc Hoa cho đến mặt nước mênh mông của hồ Cấm Sơn đang mở ra hướng đi mới cho xã trong việc kết hợp phát triển nông nghiệp hàng hóa với du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng.

Hiện, bản Bắc Hoa có 17 ngôi nhà cổ gần 100 năm tuổi với hơn 100 nhân khẩu sinh sống. Khi biết chính quyền dự kiến quy hoạch những ngôi nhà cổ này để làm điểm khai thác du lịch, bà Lường Thị Ním (70 tuổi) giãi bày: “Kể ra di dời đến nơi mới, xa nơi này gắn bó cả đời bà cũng nhớ, cũng tiếc. Nhưng nghe bảo để làm du lịch, có khách đến thăm, lại có tiền thì vui quá còn gì. Vì vậy bà con ở đây đều đồng ý”.

Người dân Bắc Hoa đa số là người Nùng, sống chủ yếu bằng nghề trồng trọt, chăn nuôi. Cuộc sống tuy còn nhiều khó khăn nhưng luôn giữ được nếp sinh hoạt cộng đồng gắn bó, đậm đà bản sắc.

Điểm đặc biệt là thôn có quy ước sử dụng tiếng kẻng để thông báo: ba tiếng là họp thôn, sáu tiếng là họp đoàn thể, nếu đánh liên hồi là có tình huống khẩn cấp. Tuy nhiên, theo người dân địa phương, nhiều năm nay trong thôn không xảy ra trộm cắp hay vi phạm pháp luật, tiếng kẻng chưa bao giờ phải đánh liên hồi.

Bắc Hoa cũng là nơi còn lưu giữ nhiều phong tục truyền thống trong các dịp lễ, tết. Vào dịp Tết Nguyên đán, hầu hết các hộ gia đình đều dựng cây nêu, chuẩn bị mâm cỗ với những món ăn đặc trưng như xôi ba màu, gà trống thiến, bánh vắt vai... Mỗi gia đình đều trang trọng treo cờ Tổ quốc, cờ Đảng ở trước cửa và trên ban thờ như một biểu hiện sinh động của lòng biết ơn Đảng, Bác Hồ.

Tập trung phát triển nông nghiệp, gắn với du lịch

Ngoài ra, Tân Sơn còn có Hồ Cấm Sơn - hồ nước tự nhiên rộng lớn bao quanh bởi núi non và vườn cây ăn quả xanh mướt trở thành điểm đến hấp dẫn cho du lịch sinh thái. Vườn mận hoa nở trắng muốt, đồi vải thiều chín muộn đỏ rực thu hút du khách muốn trải nghiệm hái quả, thưởng thức ngay tại vườn.

Đất đai, khí hậu ở Tân Sơn thích hợp trồng nhiều loại cây ăn quả có giá trị kinh tế cao. Trong thời gian qua, xã đã tập trung phát triển nông nghiệp hàng hóa theo hướng ứng dụng khoa học-công nghệ, hình thành các tổ, nhóm liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Gần 1.300 ha cây có múi, táo, đặc biệt là vải thiều chín muộn và vườn mận rộng chừng 1 ha ở thôn Khuôn Kén... là thu nhập chính của người dân nơi đây.

Song song với cây trồng, chăn nuôi tại Tân Sơn phát triển mạnh. Nổi bật là đàn ngựa hàng hóa với sản phẩm thịt ngựa, cao, nem, ngựa giống. Việc áp dụng công nghệ cao vào sản xuất giúp nâng năng suất, chất lượng sản phẩm và hình thành chuỗi liên kết bền vững từ người nông dân đến thị trường.

Hiện, xã Tân Sơn có hơn 5.500ha rừng và đất lâm nghiệp, trong đó diện tích đất có rừng chiếm khoảng 4,6 nghìn ha (rừng tự nhiên và rừng trồng). Tổng trữ lượng rừng đạt gần 424.000m3, trữ lượng cacbon hơn 211.000 tấn, đây là một trong những địa phương có diện tích rừng lớn, tạo việc làm, thu nhập bền vững cho người dân trong phát triển kinh tế lâm nghiệp và bảo vệ môi trường sinh thái.

Chủ tịch UBND xã Tân Sơn Vi Văn An thông tin, tỷ lệ che phủ rừng hiện nay đạt 48,5%. Qua rà soát, xã còn gần 900 ha diện tích đất chưa có rừng do cây trồng chưa đạt tiêu chí thành rừng hoặc mới khai thác trong năm. Nỗ lực nâng tỷ lệ che phủ rừng, năm 2026, phấn đấu trồng thêm 110 ha rừng sản xuất, xã tập trung tuyên truyền, vận động cán bộ, công chức, người lao động các cơ quan, đơn vị, trường học và Nhân dân trên địa bàn tích cực trồng cây, trồng rừng; thực hiện chuyển hóa rừng trồng cây gỗ nhỏ thành cây gỗ lớn, nâng cao giá trị cây trồng.

Mới nhất, ngày 24/3, Công ty trách nhiệm hữu hạn Crystal Martin phối hợp với Tỉnh đoàn Bắc Ninh tặng xã Tân Sơn 16.000 cây keo lai, giúp địa phương mở rộng tỷ lệ che phủ rừng.