(Cổng ĐT HND) - Giữa những rặng tre xanh của miền quê Phù Mỹ Nam, tiếng chẻ nan, đan lát vẫn đều đặn vang lên mỗi ngày ở thôn Vĩnh Nhơn. Dẫu thu nhập từ nghề không cao, người dân nơi đây vẫn bền bỉ giữ nghề truyền thống, đồng thời tìm cách đổi mới sản phẩm để thích ứng với đời sống hiện đại.
Ông Phan Minh Hoàng (bìa trái) đang chuẩn bị sản phẩm làm rây.
Giữ nghề giữa những đổi thay của làng quê
Giữa nhịp sống ngày càng hiện đại, khi những vật dụng bằng nhựa, kim loại dần chiếm lĩnh thị trường, làng nghề đan lát ở thôn Vĩnh Nhơn, xã Phù Mỹ Nam vẫn lặng lẽ tồn tại và phát triển theo cách riêng. Những nan tre giản dị qua bàn tay khéo léo của người dân nơi đây không chỉ trở thành sản phẩm phục vụ đời sống mà còn mang theo giá trị văn hóa truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Theo người dân địa phương, nghề đan lát ở Vĩnh Nhơn đã có từ lâu đời, gắn bó với sinh hoạt hằng ngày của cư dân nông nghiệp. Từ những vật dụng quen thuộc như nia, rổ, rá, thúng…, người dân dần nâng cao tay nghề, đa dạng hóa sản phẩm để phục vụ nhu cầu ngày càng phong phú của thị trường. Nhờ nguồn nguyên liệu tre, nứa sẵn có tại địa phương, nghề đan lát từng có thời kỳ phát triển mạnh, góp phần cải thiện thu nhập cho nhiều hộ gia đình.
Hiện nay, các sản phẩm đan lát truyền thống có giá dao động từ vài chục nghìn đồng đến hơn một trăm nghìn đồng tùy loại. Những mặt hàng như rổ, rá nhỏ thường có giá khoảng 23.000-50.000 đồng/sản phẩm; các loại nia, thúng lớn có thể đạt từ 80.000-150.000 đồng. Với các sản phẩm cải tiến như giỏ xách, đồ trang trí, giá trị có thể cao hơn, song số lượng tiêu thụ chưa ổn định.
Dù vậy, trước sự cạnh tranh của các sản phẩm công nghiệp giá rẻ, làng nghề không tránh khỏi những giai đoạn trầm lắng. Thu nhập từ nghề đan lát hiện không cao, bình quân mỗi lao động chỉ đạt khoảng 2-3 triệu đồng/tháng, chủ yếu làm tranh thủ lúc nông nhàn. Nhiều lao động trẻ rời quê tìm việc tại các khu công nghiệp, khiến lực lượng kế cận cho nghề truyền thống ngày càng thiếu hụt.
Trong bối cảnh đó, những người tâm huyết với nghề vẫn bền bỉ giữ lửa, xem đây không chỉ là kế sinh nhai mà còn là trách nhiệm với di sản của cha ông.
Hộ ông Nguyễn Văn Thành (thôn Vĩnh Nhơn) là một trong những gia đình gắn bó lâu năm với nghề đan lát. Công việc này đã theo gia đình qua nhiều thế hệ, trở thành nguồn thu nhập quen thuộc trong những lúc nông nhàn. Dù không còn ở thời kỳ phát triển mạnh như trước, nhưng mỗi ngày, các thành viên trong gia đình vẫn cần mẫn bên những nan tre.
“Mỗi ngày làm chăm chỉ thì cũng kiếm được vài chục nghìn đến hơn trăm nghìn đồng. Thu nhập không cao nhưng ổn định, lại tận dụng được thời gian rảnh,” ông Thành chia sẻ. Theo ông, điều quan trọng là nghề vẫn còn được duy trì trong đời sống của người dân địa phương.
Không chỉ sản xuất, gia đình ông Thành cũng sẵn sàng hướng dẫn cho những người trong thôn có nhu cầu học nghề. Tuy nhiên, số người trẻ theo học hiện nay không nhiều, chủ yếu là người lớn tuổi hoặc phụ nữ tranh thủ lúc nông nhàn.
Tìm hướng đi mới cho sản phẩm truyền thống
Bên cạnh những hộ giữ nghề theo cách truyền thống, một số gia đình đã chủ động đổi mới để nâng cao giá trị sản phẩm. Hộ bà Phạm Thị Lan và ông Phan Minh Hoang (thôn Vĩnh Nhơn) là một trong những điển hình.
Nhận thấy nhu cầu về các sản phẩm thân thiện môi trường ngày càng tăng bà Lan đã mạnh dạn cải tiến mẫu mã, làm thêm các sản phẩm như giỏ xách, khay đựng, đồ trang trí nội thất. “Các sản phẩm này có giá từ 100.000 đến vài trăm nghìn đồng, nhưng đòi hỏi công phu và phải tìm được đầu ra ổn định,” bà Lan cho biết.
Nhờ sự linh hoạt, sản phẩm của gia đình ông bước đầu được thị trường đón nhận, góp phần nâng cao thu nhập so với làm các mặt hàng truyền thống. Tuy nhiên, theo bà Lan, khó khăn lớn nhất vẫn là đầu ra chưa ổn định và việc tiêu thụ còn phụ thuộc nhiều vào thương lái.
Thực tế cho thấy, phần lớn sản phẩm đan lát ở Vĩnh Nhơn hiện vẫn tiêu thụ qua kênh truyền thống, giá trị chưa cao. Quy mô sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết cũng là rào cản trong việc mở rộng thị trường.
Trước thực tế đó, bà Võ Thị Kim Thanh – Chủ tịch Hội Nông dân xã Phù Mỹ Nam – cho biết: “Hiện nay, nghề đan lát trên địa bàn vẫn được duy trì, góp phần tạo việc làm cho lao động nông thôn, nhất là phụ nữ và người lớn tuổi. Tuy thu nhập chưa cao nhưng đây là nguồn thu nhập phụ giúp người dân trang trải cuộc sống”.
Theo bà Thanh, thời gian tới, Hội Nông dân xã sẽ tiếp tục phối hợp với các ngành chức năng tổ chức tập huấn, hỗ trợ hội viên cải tiến mẫu mã, nâng cao chất lượng sản phẩm, đồng thời kết nối tiêu thụ nhằm giúp làng nghề phát triển bền vững hơn.
Trong xu thế tiêu dùng xanh và phát triển bền vững, sản phẩm từ tre, nứa đang có cơ hội quay trở lại thị trường. Đây được xem là hướng đi tiềm năng để làng nghề đan lát Vĩnh Nhơn nâng cao giá trị sản phẩm, cải thiện thu nhập cho người dân.
Dẫu còn nhiều khó khăn phía trước, nhưng với sự kiên trì của người dân và sự đồng hành của các tổ chức địa phương, làng nghề đan lát Vĩnh Nhơn vẫn đang từng bước giữ được “nhịp tre” giữa đời sống hiện đại. Thu nhập tuy chưa cao, nhưng đủ để nhiều hộ dân gắn bó, gìn giữ nghề như một phần không thể thiếu của quê hương.
Giữ nghề không chỉ là giữ một sinh kế, mà còn là giữ lại bản sắc văn hóa của một vùng quê. Và ở Vĩnh Nhơn, hành trình ấy vẫn đang được tiếp nối bằng chính đôi tay và niềm tin của những người thợ làng.