Đào tạo nghề ngay tại xã - Giải pháp đột phá cho vùng cao Bắc Ninh

Những xã miền núi của tỉnh Bắc Ninh từng đối mặt với nhiều thách thức trong công tác giảm nghèo. Địa bàn rộng, dân cư phân tán, tỷ lệ hộ nghèo cao, điều kiện tiếp cận giáo dục và việc làm hạn chế, đó là thực trạng mà các địa phương này phải gánh chịu trong nhiều năm qua.

Sinh kế của người dân chủ yếu dựa vào nông nghiệp, lâm nghiệp truyền thống với giá trị sản phẩm thấp, đời sống thiếu ổn định. Bài toán giảm nghèo bền vững ở các xã miền núi này từng được xem là thách thức lớn đối với chính quyền địa phương.

Tuy nhiên, câu chuyện bắt đầu thay đổi khi Bắc Ninh triển khai mạnh chương trình đào tạo nghề ngắn hạn cho lao động nông thôn. Điểm đặc biệt của chương trình này là các lớp nghề được mở ngay tại xã, thôn, giúp người dân dễ dàng tham gia mà không tốn chi phí đi lại hay phải xa gia đình.

Dọc theo con đường bê tông dẫn vào thôn Dần 3, xã Vân Sơn, bầu không khí yên ả đến lạ thường. Khoảng cách từ nhà này đến nhà kia tính bằng cả quả đồi. Trên đường, thi thoảng mới bắt gặp mấy đứa trẻ ríu rít chơi đùa, không thấy bóng dáng thanh niên, người lớn đâu.

Theo cán bộ Phòng Kinh tế xã Vân Sơn, vài năm trở lại đây, nhiều người trẻ tuổi, người trong độ tuổi lao động đã đi làm công nhân, làm thuê ở các nhà xưởng chế biến gỗ trên địa bàn nhờ được đào tạo nghề.

Anh Hoàng Văn Cảnh, 27 tuổi, ở thôn Dần 3 (xã Vân Sơn) là một trong những trường hợp điển hình. Trong ngôi nhà nhỏ nằm bên sườn đồi, anh đang chuẩn bị bữa cơm chiều sau giờ làm việc. "Tôi được nhận vào làm công nhân tại xưởng chế biến gỗ cũng hơn một năm rồi. Để được nhận vào làm việc, tôi trải qua khóa đào tạo nghề ngắn hạn, chủ yếu làm quen với công việc. Sau đó được nhận vào làm chính thức, thu nhập hiện tại khoảng hơn 7 triệu đồng mỗi tháng," anh Cảnh chia sẻ.

Từ khi có công ăn việc làm ổn định, cuộc sống gia đình anh đỡ vất vả hơn. Con cái được đi học đầy đủ, vợ thì vẫn quanh quẩn làm nông, chăm sóc cây keo trên rừng, tạo thêm nguồn thu nhập cho gia đình.

Theo thống kê từ Chương trình Mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, riêng năm 2024, huyện Sơn Động (tỉnh Bắc Giang cũ) có hơn 400 lao động được tham gia đào tạo nghề trong khuôn khổ Dự án 4 - hỗ trợ giáo dục nghề nghiệp và tạo việc làm. Con số này cao hơn nhiều so với các năm trước, cho thấy mức độ hưởng ứng ngày càng lớn của người dân.

Điểm đáng chú ý là hầu hết các nghề được chọn đều sát với điều kiện thực tế địa phương. Điển hình như nghề nuôi ong mật - một hướng đi mới phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng của vùng núi, nơi có nhiều diện tích rừng và nguồn hoa tự nhiên phong phú. Sau đào tạo, người dân có thể áp dụng ngay vào thực tế, hình thành mô hình nuôi ong hộ gia đình hoặc tham gia các tổ nhóm, hợp tác xã để tiêu thụ sản phẩm.

Cùng với đó, những lớp đào tạo nghề về điện dân dụng hay sửa chữa máy nông nghiệp cũng mang lại lợi ích thiết thực. Lao động sau đào tạo có thể nhận sửa chữa trong thôn bản, tạo thêm nguồn thu ổn định hàng tháng. Các lớp về quản lý thuốc bảo vệ thực vật, kỹ thuật trồng trọt giúp bà con nâng cao năng suất và chất lượng nông sản, chủ động hơn trong sản xuất.

Chính sách hỗ trợ toàn diện

Từ thực tiễn hiệu quả ở các vùng khó khăn, tỉnh Bắc Ninh đã triển khai chương trình hỗ trợ đào tạo nghề quy mô lớn, với mục tiêu đưa lao động nông thôn tiếp cận kỹ năng nghề mới, phù hợp nhu cầu thị trường trong giai đoạn 2021-2025.

Toàn tỉnh hiện có nhiều chính sách hỗ trợ trực tiếp như chi phí học nghề sơ cấp, chi phí đào tạo nghề dưới 3 tháng cho nhóm lao động nghèo, lao động nông thôn, người khuyết tật hoặc người bị thu hồi đất. Đây là những chính sách thiết thực, đáp ứng đúng nhu cầu của đối tượng thụ hưởng.

Đến nay, toàn tỉnh Bắc Ninh đã có hơn 4.800 lao động được đào tạo nghề ngắn hạn thông qua chương trình này. Đáng chú ý, hơn 70% học viên có việc làm ngay sau đào tạo - một tỷ lệ rất cao so với mặt bằng chung cả nước, cho thấy hiệu quả thiết thực của mô hình này.

Con số ấn tượng trên không chỉ phản ánh sự thành công của chương trình mà còn thể hiện quyết tâm của tỉnh Bắc Ninh trong thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững. Từ những chính sách hỗ trợ cụ thể đến cách triển khai sát thực tế, Bắc Ninh đã tạo nên bước chuyển mình đáng kể cho vùng nông thôn, đặc biệt là các xã miền núi.

Không chỉ đào tạo công nhân làm việc trong các nhà máy, cụm công nghiệp, chính quyền địa phương cũng có những chính sách đào tạo, hướng dẫn cho người dân địa phương gắn bó, phát triển nghề truyền thống. Điều này giúp bảo tồn văn hóa, đồng thời nâng cao giá trị sản phẩm thủ công truyền thống.

Mô hình đào tạo gắn doanh nghiệp - Bài học kinh nghiệm từ Bắc Ninh

Điểm nổi bật trong cách làm của Bắc Ninh là đào tạo nghề gắn với doanh nghiệp. Các trường cao đẳng, trung cấp nghề của tỉnh đều hợp tác chặt chẽ với doanh nghiệp địa phương trong khâu tuyển sinh, xây dựng chương trình học, bố trí thực tập và tiếp nhận lao động sau tốt nghiệp.

Mô hình này giúp học viên được tiếp xúc thực tế, học nghề theo đúng nhu cầu sản xuất. Doanh nghiệp cũng chủ động trong việc tạo nguồn nhân lực cho mình, giảm chi phí tuyển dụng và đào tạo lại. Đây chính là mô hình "ba bên cùng thắng" - người học, doanh nghiệp và địa phương đều được lợi.

Tỉnh cũng đẩy mạnh chuyển đổi số trong đào tạo nghề và phát triển sinh kế. Nhiều lớp tập huấn cho nông dân về thương mại điện tử, quảng bá nông sản, quản trị bán hàng trực tuyến được triển khai. Một số địa phương đã hình thành nhóm nông dân bán hàng online, đưa sản phẩm đặc trưng lên các sàn thương mại điện tử, nâng cao giá trị nông sản và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Đây là bước tiến quan trọng trong thời đại công nghệ 4.0, giúp nông dân không chỉ sản xuất giỏi mà còn biết tiếp thị, bán hàng hiệu quả. Nhiều sản phẩm nông sản của Bắc Ninh như vải thiều, nhãn lồng đã được quảng bá rộng rãi qua các kênh online, tạo được uy tín với người tiêu dùng.

Bắc Ninh còn chú trọng nâng cấp trang thiết bị thực hành tại các trường nghề, bổ sung máy móc hiện đại phục vụ đào tạo cơ khí, điện - điện tử, tự động hóa. Đây là nền tảng để lao động địa phương có thể thích ứng với yêu cầu của các doanh nghiệp công nghiệp - lĩnh vực vốn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu kinh tế tỉnh.

Không dừng lại ở đó, tỉnh đang hướng đến mô hình đào tạo nghề theo chuỗi: từ lớp học, thực tập, giới thiệu việc làm, hỗ trợ khởi nghiệp, để người học có thể đi trọn con đường phát triển nghề nghiệp. Mục tiêu của Bắc Ninh là vừa giảm nghèo bền vững, vừa tạo nguồn nhân lực chất lượng phục vụ chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Mô hình này đã được áp dụng thí điểm tại một số trường nghề và cho kết quả khả quan. Nhiều học viên sau khi tốt nghiệp không chỉ có việc làm mà còn được hỗ trợ vốn, kỹ năng để tự khởi nghiệp, tạo việc làm cho người khác.

Trong bối cảnh Chương trình Mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025 đang được đẩy mạnh, mô hình đào tạo nghề - tạo việc làm của tỉnh Bắc Ninh có ý nghĩa quan trọng. Không chỉ là kinh nghiệm quý báu để các địa phương miền núi và nông thôn khác học tập, nhân rộng mà còn hướng tới giảm nghèo nhanh và bền vững.

Từ những xã miền núi khó khăn, Bắc Ninh đã chứng minh rằng với chính sách đúng hướng, sự quyết tâm của chính quyền và nỗ lực của người dân, công tác giảm nghèo bền vững hoàn toàn có thể đạt được. Những đứa trẻ ở khu vực miền núi giờ có cuộc sống ấm no, hạnh phúc hơn. Hàng ngày các em được đến trường, bố yên tâm làm công nhân, mẹ lên rừng chăm sóc keo - một bức tranh sinh động về cuộc sống đang đổi thay.