Muối thành phẩm được tập kết trên nền bạt, hạt trắng, khô nhanh, thuận tiện cho bảo quản và tiêu thụ

Mồ hôi kết tinh hạt trắng

Tháng 4, nắng miền Trung bước vào cao điểm. Trên cánh đồng muối thuộc vùng Hòn Khói, một trong những “thủ phủ” muối lâu đời của Khánh Hòa, không gian như bị nung nóng. Mặt ruộng phản quang ánh sáng chói chang, hắt lên những làn hơi nóng rát bỏng chân.

Từ sáng sớm, diêm dân thôn Ngọc Diêm đã tất bật dẫn nước biển vào ruộng, san phẳng mặt sân, canh độ mặn. Khi mặt trời lên cao, họ bắt đầu cào muối, gom từng luống trắng tinh. Công việc lặp đi lặp lại, không một bóng râm, không chỗ trú, chỉ có nắng và gió mặn bủa vây.

Ông Nguyễn Hồng, người có hơn hai thập kỷ gắn bó với nghề, vừa kéo cào vừa nói trong tiếng gió: “Làm muối là phải bám nắng. Nắng càng gắt thì muối càng nhanh kết tinh. Có đợt chỉ 5 ngày là thu hoạch được, nhưng đứng ngoài đồng cả buổi trưa thì ai không quen là chịu không nổi”.

Nghề muối phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết. Nắng là “vàng”, còn mưa trái mùa có thể xóa trắng công sức nhiều ngày. Vì vậy, từng đợt nắng kéo dài trở thành thời điểm “chạy đua” quyết liệt của diêm dân. Họ tranh thủ từng giờ, từng buổi để thu hoạch trước khi thời tiết đổi chiều.

Ở các ô kết tinh, từng lớp muối trắng dày dần sau mỗi ngày phơi. Chỉ cần 3–5 ngày nắng liên tục, nước biển đã bốc hơi, để lại những hạt muối to, chắc, độ mặn cao – đặc trưng của vùng này. Nhưng phía sau thành quả ấy là những ngày dài phơi mình giữa nắng, lưng áo ướt sũng, làn da cháy sạm.

Không riêng Ngọc Diêm, nghề làm muối tập trung ở các thôn ven biển thuộc vùng Hòn Khói, các thôn tiêu biểu có truyền thống sản xuất muối lâu đời như Diêm Điền, Đông cũng bước vào vụ chính. Nhịp làm việc gấp gáp, liên tục từ tinh mơ đến xế chiều. Công việc tưởng đơn giản nhưng đòi hỏi kinh nghiệm: từ canh nước, xử lý mặt ruộng đến thời điểm thu gom. Chỉ cần sai một công đoạn, chất lượng muối sẽ giảm, khó tiêu thụ.

Bà Trần Thị Hạnh, một diêm dân lâu năm, chia sẻ: “Nắng tốt thì mừng, nhưng vẫn thấp thỏm. Làm muối là làm với trời, được mùa mà rớt giá thì cũng như không”.

Đổi cách làm để giữ nghề, nâng giá trị hạt mặn

Thực tế, nỗi lo lớn nhất của diêm dân không chỉ là thời tiết mà còn là đầu ra. Giá muối nhiều năm qua thiếu ổn định, có lúc xuống thấp khiến thu nhập không đủ trang trải. Không ít hộ đã bỏ nghề hoặc chuyển sang nuôi trồng khác, dù hiệu quả chưa chắc cao hơn.

Tại xã Nam Ninh Hòa, nơi có diện tích sản xuất muối lớn nhất Khánh Hòa, một hướng đi mới đang dần hình thành: sản xuất muối sạch trên nền trải bạt. Đây được xem là giải pháp nâng cao chất lượng, giảm phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên.

So với cách làm truyền thống trên nền đất, phương pháp mới giúp rút ngắn thời gian kết tinh, chỉ cần 3–5 ngày nắng là có thể thu hoạch. Muối thành phẩm sạch hơn, ít tạp chất, đạt tiêu chuẩn cao, dễ tiêu thụ hơn trên thị trường.

Diêm dân Lê Thế Vinh cho biết: “Làm trên bạt chi phí đầu tư ban đầu cao, nhưng bù lại năng suất tăng, muối sạch nên bán được giá hơn. Quan trọng là chủ động hơn khi gặp mưa”.

Ngoài ra, mô hình này còn giúp giảm thiểu rủi ro. Khi thời tiết xấu, nước có thể được bơm về hồ chứa để chờ nắng, tránh mất trắng như trước. Nhờ đó, sản xuất không bị gián đoạn, hiệu quả kinh tế được cải thiện rõ rệt.

Theo lãnh đạo địa phương, nghề muối vẫn giữ vai trò quan trọng trong sinh kế của người dân ven biển. Tuy nhiên, để duy trì lâu dài, cần đồng bộ nhiều giải pháp, từ hỗ trợ kỹ thuật đến xây dựng thương hiệu. “Chúng tôi đang khuyến khích bà con chuyển đổi sang mô hình muối sạch, đồng thời kết nối doanh nghiệp để tiêu thụ sản phẩm. Về lâu dài, cần xây dựng thương hiệu muối địa phương gắn với du lịch làng nghề để nâng giá trị”, vị này cho biết thêm.

Thực tế, cánh đồng muối Hòn Khói không chỉ là nơi sản xuất mà còn là điểm đến hấp dẫn với du khách. Những ruộng muối trắng trải dài, cảnh người dân “cướp nắng” giữa trưa hè tạo nên nét đặc trưng rất riêng của vùng biển Nam Trung Bộ.

Dưới cái nắng khô nứt của miền Trung, những hạt muối trắng vẫn lặng lẽ hình thành mỗi ngày. Đó là kết quả của sự cần mẫn, của những giọt mồ hôi rơi trên nền ruộng nóng rát. Và dù còn nhiều nỗi lo, người diêm dân vẫn bám nghề. Bởi với họ, vị mặn của muối cũng chính là vị mặn của cuộc đời gắn bó với biển./.