Đại diện cơ quan chuyên môn, quản lý nhà nước trực tiếp kiểm tra mô hình rau an toàn tại xã Bát Tràng.

Quy hoạch vùng trồng rau an toàn, thúc đẩy nền nông nghiệp sạch

Với mục tiêu thành phố Hà Nội đặt ra là duy trì sản lượng trên 400.000 tấn rau an toàn mỗi năm, phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng của người dân, tập trung vào các nhóm rau chủ lực như rau họ thập tự, dưa chuột, họ đậu, cà chua, bầu bí và các loại nấm.

Ngày 27/11/2025, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội ban hành Kế hoạch số 320/KH-UBND, về việc phát triển các vùng sản xuất rau an toàn, tập trung, bảo đảm truy xuất nguồn gốc gắn với chế biến và thị trường tiêu thụ đến năm 2030, nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả kinh tế và đảm bảo an toàn thực phẩm cho người tiêu dùng Thủ đô.

Kế hoạch nhằm mục tiêu chung là phát triển các vùng sản xuất rau an toàn chuyên canh, tập trung trên địa bàn Thành phố, thúc đẩy hình thành các liên kết chuỗi giá trị bền vững, bảo đảm truy xuất nguồn gốc, gắn với chế biến và thị trường tiêu thụ nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và an toàn thực phẩm cho người tiêu dùng; góp phần phát triển ngành nông nghiệp Thành phố theo hướng nông nghiệp sinh thái, bền vững; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ để chủ động phòng, chống thiên tai, bảo vệ môi trường, hệ sinh thái, tạo ra các sản phẩm chất lượng, an toàn thực phẩm, hiệu quả kinh tế cao.

Để bảo đảm đủ số lượng rau an toàn cung cấp cho thị trường, Hà Nội xây dựng quy hoạch và phát triển các vùng trồng rau an toàn tập trung, với hơn 5.000ha diện tích rau an toàn được duy trì. Trong đó, khoảng 1.700ha rau, quả, chè đạt chuẩn VietGAP, trong đó rau VietGAP chiếm 429ha và rau hữu cơ khoảng 149ha. Thành phố đẩy mạnh sản xuất theo hệ thống PGS và gắn kết với chế biến, truy xuất nguồn gốc để đáp ứng thị trường tiêu thụ an toàn, bền vững.

Các địa phương được thành phố quy hoạch là vùng sản xuất rau chuyên canh, tập trung sẽ xây dựng và triển khai phương án phát triển vùng sản xuất rau tập trung theo hướng chuyên canh, hàng hóa quy mô lớn, đẩy mạnh cơ giới hóa, ứng dụng nông nghiệp thông minh, sản xuất theo tiêu chuẩn GMP, HACCP, ISO 22000, VietGAP, sản xuất hữu cơ và nông nghiệp tuần hoàn.

Truy xuất nguồn gốc là nền tảng rau an toàn, nhưng vẫn gặp khó

Hiện nay, người tiêu dùng đã có ý thức hơn trong việc lựa chọn các loại rau sạch cho bữa ăn hàng ngày của mình, bởi lẽ rau sạch được cung cấp từ những vùng rau chuyên canh, tập trung và được trồng theo hướng hữu cơ, VietGAP sẽ đảm bảo an toàn sức khoẻ cho người sử dụng. Do đó, nhiều hợp tác xã và doanh nghiệp nông nghiệp tại Hà Nội đang nỗ lực xây dựng quy trình sản xuất an toàn, đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật. Nhưng không ít đơn vị đang gặp phải hàng loạt khó khăn về chi phí, nhân lực và cơ chế liên thông dữ liệu, khiến mục tiêu bảo đảm nguồn gốc – bảo đảm an toàn thực phẩm còn nhiều thách thức.

Theo Chủ tịch HĐQT, Hợp tác xã rau quả sạch Chúc Sơn (Chương Mỹ) Hoàng Văn Thám, hợp tác xã đã hợp tác với nhiều đơn vị để triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc. Đây là điều kiện bắt buộc để có thể đưa sản phẩm vào các siêu thị, trường học – những kênh tiêu thụ ổn định và có yêu cầu cao về chất lượng.

Tuy nhiên, thủ tục truy xuất nguồn gốc hiện nay vẫn "quá phức tạp và tốn kém". Phải trải qua nhiều bước kiểm chứng, hoàn thiện hồ sơ, đáp ứng bộ tiêu chuẩn truy xuất theo quy định của từng đơn vị phân phối. Chi phí đầu tư cho hệ thống mã truy xuất, tem nhãn, kiểm nghiệm và đánh giá định kỳ đều rất lớn, trong khi giá bán vào trường học, siêu thị lại bị khống chế ở mức thấp.

Bà Nguyễn Thị Mai, Giám đốc Công ty cổ phần Sản xuất và Kinh doanh Thực phẩm an toàn Vinh Hà (xã Đại Xuyên) cho biết, Công ty hiện liên kết với khoảng 40 hộ nông dân, cam kết sản xuất đúng quy trình, bảo đảm "vùng trồng thật – sản phẩm thật – khách hàng thật". Tuy nhiên, chi phí duy trì hệ thống kiểm nghiệm, chứng nhận, tem truy xuất nguồn gốc và báo cáo định kỳ khiến doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn.

Theo bà Mai, nếu cộng đầy đủ các khoản này vào giá thành, giá rau sạch sẽ cao hơn nhiều so với rau bán ngoài chợ. Khi đó, sản phẩm khó đến được tay người tiêu dùng. Vì thế nhà nước cần có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nông nghiệp, đặc biệt là hỗ trợ vốn, giảm phí chứng nhận, hỗ trợ chi phí tem truy xuất và đầu tư cho những đơn vị làm nông nghiệp sạch thực chất.

Quản lý an toàn tại vùng sản xuất tập trung - bước đi chiến lược cho ngành sản xuất rau

Trước nhu cầu tiêu dùng thực phẩm an toàn ngày càng tăng, Thành phố Hà Nội đang triển khai thí điểm mô hình quản lý an toàn thực phẩm tại các vùng sản xuất rau tập trung nhằm nâng cao chất lượng, minh bạch thông tin, củng cố niềm tin với người tiêu dùng.

Theo Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hà Nội (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) Lưu Thị Hằng, việc triển khai thí điểm mô hình quản lý an toàn thực phẩm tại các vùng sản xuất rau tập trung nhằm nâng cao chất lượng, minh bạch thông tin, củng cố niềm tin với người tiêu dùng, là bước đi rất quan trọng và mang tính nền tảng cho ngành sản xuất rau của Hà Nội phát triển. Mô hình này không chỉ giúp kiểm soát tốt hơn chất lượng sản phẩm ngay từ khâu sản xuất mà còn tạo ra sự minh bạch trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Chi cục lựa chọn thí điểm tại 2 vùng rau trọng điểm là Văn Đức (xã Bát Tràng) và Tráng Việt (xã Mê Linh). Đây đều là những vùng có quy mô lớn, có tổ chức sản xuất tương đối bài bản và có tiềm năng phát triển mạnh.

Với mô hình này, trước hết, 100% hộ sản xuất tham gia phải ký cam kết và tuân thủ quy định về an toàn thực phẩm. Đây là yêu cầu bắt buộc để nâng cao tính kỷ luật trong sản xuất. Thứ hai, thí điểm truy xuất nguồn gốc bằng mã QR đối với một số sản phẩm chủ lực. Điều này giúp người tiêu dùng có thể kiểm tra thông tin sản phẩm một cách nhanh chóng, minh bạch. Ngoài ra, Chi cục cũng yêu cầu 100% cơ sở kinh doanh vật tư nông nghiệp ký cam kết tuân thủ quy định, toàn bộ bao bì thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng phải được thu gom, xử lý đúng quy định.

Muốn mô hình này đạt thành công, trước hết là hoàn thiện cơ chế quản lý, phân công trách nhiệm theo nguyên tắc “6 rõ”; đồng thời thành lập các tổ giám sát tại hợp tác xã với sự tham gia của nông dân, nhằm tăng tính tự quản; đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn. Nông dân được hướng dẫn cụ thể về quy trình sản xuất an toàn, cách sử dụng vật tư nông nghiệp đúng quy định; ứng dụng công nghệ trong truy xuất nguồn gốc. Việc sử dụng mã QR là bước khởi đầu, tiến tới số hóa toàn bộ quá trình sản xuất.

Nếu làm tốt truy xuất nguồn gốc sẽ giúp nâng cao giá trị sản phẩm, tạo lợi thế cạnh tranh và xây dựng niềm tin với người tiêu dùng; ngược lại, nếu làm mang tính hình thức thì sẽ không đạt hiệu quả. Do đó, Chi cục đặc biệt chú trọng hướng dẫn nông dân ghi chép đầy đủ nhật ký sản xuất, từng bước số hóa dữ liệu. Bên cạnh đó, công tác kiểm tra, giám sát cũng được tăng cường. Đặc biệt, việc tăng cường kiểm tra giám sát không chỉ với người sản xuất mà cả các cơ sở kinh doanh vật tư nông nghiệp.

Khi nông dân thay đổi tư duy sản xuất, hợp tác xã nâng cao năng lực quản trị và cơ quan quản lý siết chặt giám sát thì chuỗi giá trị nông sản an toàn, có truy xuất rõ ràng sẽ từng bước được hình thành và sẽ là bước đi chiến lược cho ngành sản xuất rau của Hà Nội trong giai đoạn mới.