Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương  thông tin tại họp báo. Ảnh: Q.N

Chiều 5/1, Văn phòng Chủ tịch nước đã tổ chức họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước về việc công bố 13 đạo luật vừa được Quốc hội khóa XV thông qua tại kỳ họp thứ 10. Các đạo luật quan trọng này bao gồm: Luật Tương trợ tư pháp về dân sự; Luật Giám định tư pháp; Luật Thi hành án dân sự; Luật Dân số; Luật Phòng bệnh; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ; Luật Trí tuệ nhân tạo; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ; Luật Công nghệ cao; Luật Chuyển đổi số; Luật Xây dựng; Luật Hàng không dân dụng Việt Nam và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn.

Trong số các văn bản luật mới, Luật Dân số nhận được sự quan tâm đặc biệt từ dư luận, nhất là các quy định liên quan đến quyền lợi thiết thực của người dân nhằm duy trì mức sinh thay thế.

Tại buổi họp báo, báo chí đặt câu hỏi về tính khả thi của quy định ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội đối với người có từ hai con đẻ trở lên.

Mối lo ngại được đưa ra là liệu chính sách này có rơi vào tình trạng "trên giấy" hay không khi thực tế hiện nay nhiều đối tượng thuộc diện ưu tiên vẫn khó tiếp cận nhà ở xã hội, đồng thời đề nghị làm rõ các điều kiện cụ thể để người dân được thụ hưởng.

Trả lời vấn đề này, đại diện Cục Dân số (Bộ Y tế) khẳng định Luật Dân số được xây dựng trên tinh thần kế thừa các nội dung phù hợp của Pháp lệnh Dân số, đồng thời khắc phục những bất cập thực tiễn.

Về chính sách nhà ở, bên cạnh các quy định mang tính nguyên tắc, Luật đã có những chỉnh sửa rất cụ thể tại Điều 29 và sửa đổi, bổ sung Khoản 3 của Luật Nhà ở. Các nội dung chi tiết tại các Điều 76, 77, 78 và 79 của Luật Nhà ở về đối tượng và ưu tiên trong mua, thuê mua nhà ở xã hội đã được điều chỉnh để phù hợp với định hướng khuyến khích sinh đủ hai con.

"Chúng tôi đang tham mưu Chính phủ xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật dưới luật như nghị định, thông tư. Trong đó, Bộ Y tế phối hợp với Bộ Xây dựng sửa đổi, bổ sung Thông tư số 05/2024 quy định chi tiết một số điều của Luật Nhà ở để ban hành mẫu giấy tờ chứng minh điều kiện được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội; dự kiến hoàn thành trước ngày 15/5/2026", đại diện Cục Dân số cho hay.

Trước đó, giới thiệu về Luật Dân số, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương cho biết luật này đã được Quốc hội biểu quyết thông qua ngày 10/12/2025 và sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026. Việc ban hành Luật Dân số nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng, chuyển trọng tâm chính sách từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển.

Luật bao gồm 8 chương, 30 điều với phạm vi điều chỉnh toàn diện từ duy trì mức sinh thay thế, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, thích ứng với già hóa dân số đến nâng cao chất lượng dân số.

Các nội dung mới so với quy định của pháp luật dân số gồm: Duy trì mức sinh thay thế; tăng thời gian nghỉ thai sản; hỗ trợ tài chính khi sinh con. Đặc biệt, bổ sung đối tượng được mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật về nhà ở.

Ngoài ra, căn cứ khả năng cân đối ngân sách nhà nước trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định mức hỗ trợ cao hơn mức hỗ trợ do Chính phủ quy định.

Để giải quyết tình trạng mất cân bằng giới tính, luật nghiêm cấm mọi hình thức lựa chọn giới tính thai nhi, cấm thông báo hoặc tiết lộ giới tính thai nhi (trừ trường hợp phục vụ chẩn đoán y khoa), đồng thời quy định tước chứng chỉ hành nghề đối với các cơ sở y tế vi phạm.

Đối với vấn đề già hóa dân số, luật khuyến khích người dân chủ động chuẩn bị cho tuổi già về sức khỏe, tài chính và tâm lý thông qua việc tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế. Các mô hình chăm sóc người cao tuổi tại nhà, cộng đồng và cơ sở chăm sóc chuyên nghiệp cũng được chú trọng phát triển.

Về nâng cao chất lượng dân số, nam nữ được khuyến khích khám sức khỏe trước hôn nhân, phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh được khuyến khích tầm soát, sàng lọc bệnh tật bẩm sinh.

Luật Dân số mới cũng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cho phép chính quyền địa phương chủ động quyết định các biện pháp linh hoạt để duy trì mức sinh thay thế và cân bằng giới tính phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội đặc thù.

Việc ban hành đạo luật này tạo hành lang pháp lý thống nhất, giải quyết các thách thức về quy mô, cơ cấu và chất lượng dân số, góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn mới. Các bộ, ngành và địa phương sẽ sớm triển khai tuyên truyền phổ biến để người dân nắm rõ và thực hiện các quy định mới này.