Tăng trưởng cao không thể đi theo lối cũ

Mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên trong năm 2026 cho thấy quyết tâm rất lớn của Chính phủ. Nhưng trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định, đây không thể là kiểu tăng trưởng dựa quá nhiều vào vốn, khai thác tài nguyên hay mở rộng theo chiều rộng. Muốn tăng trưởng hai con số bền vững, Việt Nam buộc phải chuyển sang mô hình dựa trên thể chế tốt hơn, năng suất cao hơn, khu vực tư nhân mạnh hơn và những chuỗi giá trị có khả năng tạo giá trị gia tăng lớn hơn.

Thực tế, năm 2025 cho thấy Việt Nam có cơ sở để đặt mục tiêu cao. GDP cả năm 2025 ước tăng 8,02%, GDP bình quân đầu người đạt khoảng 5.026 USD, trong khi CPI bình quân tăng 3,31%. Những con số này cho thấy tăng trưởng khá cao nhưng ổn định kinh tế vĩ mô vẫn được giữ tương đối tốt. Đây là điều rất quan trọng, bởi một nền kinh tế chỉ thực sự khỏe khi tăng trưởng không phải trả giá bằng lạm phát cao hay những mất cân đối lớn. Tuy nhiên, năm 2026 sẽ không dễ dàng. Thị trường thế giới biến động, thương mại toàn cầu giảm tốc, rủi ro bảo hộ gia tăng. Điều đó có nghĩa là Việt Nam không thể chỉ trông chờ vào nhu cầu bên ngoài mà phải gia cố nội lực. Và trong những động lực nội sinh ấy, nông nghiệp, nông thôn và nông dân cần được đặt lại đúng vị trí chiến lược, không chỉ như “trụ đỡ” khi khó khăn mà phải là động lực tăng trưởng thực chất khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới.

Nông nghiệp không chỉ giữ ổn định mà có thể tạo đột phá

Một trong những điểm đáng chú ý nhất là nông nghiệp Việt Nam đang cho thấy sức bật rõ rệt. Năm 2025, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 3,78%; kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt kỷ lục 70,09 tỷ USD. Chỉ trong 2 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu nông lâm thủy sản đã đạt 11,3 tỷ USD, tăng 17,1% so với cùng kỳ. Những con số ấy cho thấy nông nghiệp Việt Nam hoàn toàn không nhỏ, không yếu, và nếu được tổ chức lại tốt hơn, khu vực này có thể đóng góp lớn hơn nhiều cho mục tiêu tăng trưởng chung. Vấn đề là phải thay đổi cách nhìn. Nông nghiệp không thể mãi được hiểu là sản xuất nhiều hơn, diện tích lớn hơn hay sản lượng cao hơn. Dư địa lớn nhất hiện nay nằm ở chế biến sâu, bảo quản, logistics lạnh, tiêu chuẩn hóa vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc, thương hiệu và thương mại điện tử. Cùng một loại nông sản, nếu chỉ bán thô thì giá trị thấp; nhưng nếu đi qua chế biến, đóng gói, truy xuất và xây dựng thương hiệu, giá trị giữ lại sẽ khác hẳn. Nói cách khác, bài toán của nông nghiệp Việt Nam hôm nay không chỉ là trồng được gì, mà là bán cho ai, bán theo chuẩn nào và giữ lại được bao nhiêu giá trị trong nước. Điều này cũng cho thấy vì sao nông nghiệp phải được đặt trong tư duy kinh tế nông nghiệp, chứ không chỉ là tư duy sản xuất nông nghiệp. Một nền nông nghiệp hiện đại phải hướng tới giá trị gia tăng trên mỗi hecta đất, trên mỗi lao động và trên mỗi khâu của chuỗi sản xuất - phân phối. Khi đó, nông nghiệp không chỉ là lĩnh vực đảm bảo an ninh lương thực mà còn là nền tảng của an ninh sinh kế, an ninh xuất khẩu và cả an ninh phát triển.

Muốn bứt phá, phải đặt nông dân vào trung tâm chuỗi giá trị

Để triển vọng biến thành hiện thực, điểm mấu chốt là phải tháo các điểm nghẽn thể chế và tổ chức lại chuỗi giá trị. Bài phát biểu đã nhấn mạnh rất rõ vai trò của khu vực tư nhân, nhất là trong nông nghiệp và nông thôn. Khi Nghị quyết 68 xác định kinh tế tư nhân là “một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia”, điều đó không chỉ mang ý nghĩa khẳng định vị thế, mà còn mở ra yêu cầu rất cụ thể xóa bỏ định kiến, bảo đảm quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh, cạnh tranh bình đẳng, đồng thời cắt giảm mạnh thời gian xử lý thủ tục, chi phí tuân thủ pháp luật và điều kiện kinh doanh không cần thiết. Đây chính là đòn bẩy thể chế để khơi thông tăng trưởng. Nhưng nông nghiệp sẽ không thể bứt phá nếu chỉ dựa vào các hộ sản xuất nhỏ lẻ, manh mún. Cần doanh nghiệp đóng vai trò “nhạc trưởng” trong toàn bộ chuỗi giá trị, từ giống, vật tư, vùng nguyên liệu, thu mua đến chế biến, logistics và mở cửa thị trường. Đồng thời, phải thúc đẩy liên kết vùng, liên kết chuỗi, phát triển hạ tầng logistics, nâng cao năng lực kiểm định, xây dựng dữ liệu thị trường và đưa khoa học công nghệ, chuyển đổi số vào tận cánh đồng, ao nuôi, trang trại và hợp tác xã. Quan trọng hơn, không thể nói tới phát triển bao trùm nếu nông dân vẫn đứng ở cuối chuỗi giá trị. Một đất nước muốn đi tới tăng trưởng hai con số bền vững thì không thể để nông thôn tụt lại phía sau. Việt Nam cần những doanh nghiệp mạnh, những cực tăng trưởng mới, những dự án lớn; nhưng đồng thời cũng cần một nền nông nghiệp giá trị cao, một nông thôn đủ sức sống và một người nông dân sống được, sống khá, sống có tương lai trên chính mảnh đất của mình. Đó mới là nền móng xã hội vững chắc cho tăng trưởng nhanh và bền vững.