Văn hóa đọc đang trở thành câu chuyện được xã hội quan tâm, nhưng có một sự thật phải thừa nhận là thói quen đọc sách phải được hình thành từ chính gia đình.
Văn hóa đọc không phải điều gì quá lớn lao đối với một dân tộc có truyền thống hiếu học như Việt Nam. Từ khi có Ngày sách và văn hóa đọc 21/4, thì cộng đồng càng chú ý hơn đối với việc đọc sách. Tuy nhiên, nền tảng của văn hóa đọc phải được hun đúc từ chính mỗi gia đình.
Văn hóa đọc đang tạo nên sức sống mới cho cộng đồng. Ảnh: T.L.
Nếu cha mẹ không đọc sách và không có phương pháp cổ vũ thì con cái có đọc sách không? Quá trình hình thành văn hóa đọc ở một đứa trẻ, chắc chắn phải bắt đầu nhờ những bậc phụ huynh. Câu chuyện của người mẹ tên Thảo và cậu con trai Minh là một ví dụ sinh động cho quá trình ấy, một quá trình không áp đặt, không ép buộc, mà được bồi đắp từng bước bằng sự thấu hiểu tâm lý trẻ nhỏ và những phương pháp phù hợp.
Trước đây, Minh không hề có hứng thú với sách. Cậu bé thích xem video, chơi trò chơi điện tử hơn là ngồi yên với những trang giấy. Nhận ra điều đó, chị Thảo không trách mắng hay cấm đoán ngay lập tức, nếu tạo ra áp lực, sách sẽ trở thành “kẻ thù” trong mắt con.
Thay vào đó, chị lặng lẽ thay đổi môi trường chung quanh. Trong phòng khách, chị Thảo bố trí một góc nhỏ xinh xắn, với kệ sách thấp vừa tầm tay trẻ, những cuốn truyện tranh nhiều màu sắc được sắp xếp bắt mắt. Chị không yêu cầu Minh phải đọc, chỉ đơn giản là để sách luôn hiện diện một cách tự nhiên trong không gian sống.
Bước tiếp theo, chị Thảo tận dụng thời gian trước khi đi ngủ để đọc sách cho Minh nghe. Những câu chuyện nhẹ nhàng, gần gũi, có nhân vật sinh động dần dần thu hút sự chú ý của cậu bé. Ban đầu, Minh chỉ nghe một cách thụ động, nhưng dần dần, cậu bắt đầu đặt câu hỏi, tò mò về diễn biến tiếp theo.
Chị Thảo kiên trì duy trì thói quen này mỗi tối, biến việc đọc sách thành một nghi thức ấm áp giữa hai mẹ con. Điều quan trọng là chị Thảo không đọc một cách máy móc, mà luôn thay đổi giọng điệu, diễn đạt cảm xúc, khiến câu chuyện trở nên sống động như một bộ phim trong trí tưởng tượng của Minh. Chính sự kết nối cảm xúc ấy đã giúp Minh dần hình thành sự gắn bó với sách.
Không dừng lại ở đó, chị Thảo còn khéo léo lựa chọn những cuốn sách phù hợp với sở thích của con. Khi nhận ra Minh thích các câu chuyện về động vật và khám phá thiên nhiên, chị tìm mua những cuốn sách có nội dung tương tự, hình ảnh đẹp, chữ không quá nhiều.
Chị Thảo hiểu rằng, để trẻ yêu thích đọc sách, điều quan trọng không phải là đọc nhiều hay đọc sách “có giá trị cao”, mà là đọc những gì khiến trẻ thấy vui và hứng thú. Có những lúc Minh chỉ xem hình mà không đọc chữ, nhưng chị Thảo vẫn khuyến khích, bởi chị tin rằng đó cũng là một bước tiến trong việc tiếp cận sách.
Một phương pháp khác mà chị Thảo áp dụng là làm gương cho con. Chị dành thời gian đọc sách mỗi ngày, thay vì cầm điện thoại. Khi thấy mẹ chăm chú đọc, Minh bắt đầu tò mò và bắt chước. Có những buổi chiều, hai mẹ con ngồi cạnh nhau, mỗi người cầm một cuốn sách riêng, không cần nói nhiều, nhưng lại tạo nên sự lan tỏa âm thầm của thói quen tốt. Chị Thảo hiểu rằng trẻ em học bằng cách quan sát nhiều hơn là nghe lời dạy, nên việc làm gương có sức ảnh hưởng sâu sắc hơn bất kỳ lời khuyên nào.
Ngoài ra, chị Thảo còn biến việc đọc sách thành một hoạt động mang tính tương tác. Sau mỗi câu chuyện, chị Thảo thường hỏi Minh những câu đơn giản như “Con thích nhân vật nào nhất?”, “Nếu là con, con sẽ làm gì?”. Những câu hỏi này không nhằm kiểm tra, mà để khơi gợi suy nghĩ và giúp Minh cảm nhận rằng việc đọc sách là một trải nghiệm thú vị, để cậu bé có thể tự do bày tỏ ý kiến. Thậm chí, có khi hai mẹ con cùng tưởng tượng ra một cái kết khác cho câu chuyện, khiến việc đọc trở nên sáng tạo và đầy cảm hứng.
Chị Thảo cũng không quên khen ngợi và ghi nhận những nỗ lực nhỏ của con. Khi Minh tự cầm sách lên đọc, dù chỉ vài phút, chị vẫn mỉm cười và động viên. Sự khích lệ đúng lúc giúp Minh cảm thấy tự tin và có động lực tiếp tục.
Tuy nhiên, chị Thảo rất cẩn trọng để không biến việc đọc sách thành một nhiệm vụ gắn với phần thưởng hay áp lực thành tích. Chị không dùng tiền hay quà để “mua” việc đọc, bởi chị Thảo muốn Minh yêu sách một cách tự nhiên, không phụ thuộc vào yếu tố bên ngoài.
Một điểm đáng chú ý trong cách đưa con đến với văn hóa đọc của chị Thảo là sự kiên nhẫn. Có những giai đoạn Minh lại quay về với các thiết bị điện tử nhiều hơn, ít quan tâm đến sách. Chị Thảo không nản lòng, mà nhẹ nhàng điều chỉnh, giảm thời gian sử dụng thiết bị và tăng cường các hoạt động liên quan đến sách, như cùng con đi nhà sách, tham gia các buổi kể chuyện. Sự linh hoạt và không nóng vội đã giúp chị duy trì được sự cân bằng trong quá trình rèn luyện thói quen cho con.
Dần dần, Minh bắt đầu thay đổi. Cậu bé không còn xem việc đọc sách là điều “bị ép buộc”, mà coi đó là một niềm vui. Có những lúc, Minh chủ động lấy sách ra đọc, thậm chí kể lại câu chuyện cho mẹ nghe bằng cách của riêng mình.
Xây dựng văn hóa đọc cho cộng đồng, không thể nhờ khẩu hiệu, mà phải rèn luyện thói quen đọc sách cho trẻ em. Trong mỗi gia đình, khi phụ huynh biết đưa con cái đến gần với sách, thì sách trở thành người bạn đồng hành tin cậy trên con đường khám phá thế giới văn minh.