Chanh leo Việt Nam vào thị trường EU tăng từ 41,6 triệu USD năm 2021 lên 112,8 triệu USD năm 2025. Trong ảnh là nhà máy chế biến chanh leo tại tỉnh Lâm Đồng. Ảnh: Văn Long

Theo số liệu của Cục Hải quan, năm 2025, xuất khẩu rau quả của Việt Nam sang Liên minh châu Âu (EU) đạt hơn 477 triệu USD, tăng 3 lần so với năm 2021. Giai đoạn 2021–2025, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này tăng thêm 322,7 triệu USD, tương ứng mức tăng 208%, với tốc độ tăng trưởng kép bình quân khoảng 43%/năm. Riêng năm 2025 so với 2024, kim ngạch tăng 52,75%, cho thấy EU tiếp tục là điểm đến tăng trưởng nhanh và ổn định.

Đáng chú ý, tăng trưởng không còn tập trung vào một vài mặt hàng truyền thống mà đã có sự đa dạng hóa rõ rệt. Trong nhóm sản phẩm chủ lực, chanh leo tiếp tục dẫn đầu với kim ngạch tăng từ 41,6 triệu USD năm 2021 lên 112,8 triệu USD năm 2025, tương ứng mức tăng 171%. Tuy nhiên, tỷ trọng trong tổng kim ngạch giảm nhẹ từ 27% xuống 24%, phản ánh sự gia tăng đóng góp của các nhóm hàng khác.

Hạt dẻ cười trở thành điểm sáng khi kim ngạch tăng từ 5,3 triệu USD lên 82,7 triệu USD, tức tăng hơn 15 lần sau 4 năm. Tỷ trọng mặt hàng này tăng từ 3,4% lên 17,3%, trở thành một trong những nhóm tăng nhanh nhất tại thị trường EU.

Xoài cũng ghi nhận mức tăng ấn tượng, từ 23 triệu USD lên 72,8 triệu USD (tăng 216%), duy trì tỷ trọng quanh 15%. Nhóm dừa và sản phẩm từ dừa tăng từ 164% đến 249% tùy dòng sản phẩm, cho thấy xu hướng tiêu thụ mạnh các sản phẩm nhiệt đới tại châu Âu.

Ở chiều ngược lại, một số mặt hàng như thanh long gần như đi ngang về giá trị so với năm 2021, khiến tỷ trọng giảm từ 12,1% xuống còn 3,7%. Chanh và ngô vẫn tăng về kim ngạch tuyệt đối nhưng thị phần trong cơ cấu chung thu hẹp.

Nhìn tổng thể, xuất khẩu rau quả sang EU không chỉ tăng về lượng mà còn chuyển dịch theo hướng đa dạng hóa, giảm dần sự phụ thuộc vào một vài sản phẩm đơn lẻ – yếu tố quan trọng để duy trì tăng trưởng bền vững.

Theo số liệu năm 2022 của Trung tâm Thương mại quốc tế (ITC), EU với 27 quốc gia thành viên đang là thị trường nhập khẩu hàng rau quả lớn nhất toàn cầu, chiếm 35,71% tổng kim ngạch nhập khẩu mặt hàng này của thế giới. Hàng năm, bên cạnh nguồn cung nội khối, khu vực này nhập khẩu khối lượng lớn rau quả các loại với tổng kim ngạch hàng chục tỷ USD.

Với kim ngạch xuất khẩu rau quả vào EU thời gian qua cho thấy, dù trong bối cảnh thương mại toàn cầu có nhiều biến động, nhóm hàng rau quả Việt Nam vẫn đang làm rất tốt tại thị trường EU.

Lợi thế thuế quan từ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) là một trong những yếu tố quan trọng tiếp tục thúc đẩy xuất khẩu rau quả sang khối thị trường này. EU đã thực hiện mở cửa rất mạnh cho hàng rau quả Việt Nam (xóa bỏ 94% trong tổng số 547 dòng thuế với rau quả và các chế phẩm từ rau quả ngay từ khi Hiệp định có hiệu lực, trong đó có nhiều sản phẩm thế mạnh của Việt Nam như: vải, nhãn, chôm chôm, thanh long, dứa, dưa… Điều này tạo ra lợi thế lớn cho rau quả Việt Nam tại thị trường EU kể từ khi thực thi EVFTA, đặc biệt cạnh tranh so với những nguồn cung rau quả khác chưa có FTA với EU.

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho hay, hàng rau quả Việt Nam ngày càng được người tiêu dùng EU ưa chuộng nhờ chất lượng cải thiện, các doanh nghiệp đáp ứng tốt hơn các quy định nghiêm ngặt của thị trường trong khi nhu cầu tiêu dùng tại EU đang phục hồi mạnh mẽ, góp phần thúc đẩy xuất khẩu hàng rau quả của Việt Nam sang thị trường này. "Thị trường rau quả toàn cầu nói chung, trong đó có thị trường EU nói riêng dự kiến sẽ tiếp tục tăng trưởng ổn định", ông nói.

Trong khi đó, ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam cho biết, với những lợi thế đang có, rau quả Việt Nam còn nhiều tiềm năng phát triển mạnh hơn tại thị trường EU. Tuy nhiên, thị trường EU cũng đang gia tăng các yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng và an toàn thực phẩm. Nông sản vào EU phải vượt qua các rào cản SPS (kiểm dịch, kiểm tra an toàn thực phẩm, giới hạn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật...) và TBT (các quy chuẩn kỹ thuật), với mức yêu cầu rất khắt khe.

Do đó, để duy trì và mở rộng thị phần tại EU, doanh nghiệp Việt Nam cần đặc biệt chú trọng việc nâng cao năng lực sản xuất, cải thiện quy trình chế biến và đảm bảo truy xuất nguồn gốc. Đây là điều kiện tiên quyết nếu muốn chinh phục thị trường khó tính nhưng đầy tiềm năng này.

Ngoài ra, xu hướng tiêu dùng xanh, ưu tiên thực phẩm hữu cơ và sản phẩm có chứng nhận chất lượng tại EU đang tạo cơ hội lớn cho Việt Nam có thể cung ứng các loại trái cây mà châu Âu không trồng được như thanh long, xoài, chanh leo, vải, nhãn… Tuy nhiên, để biến cơ hội thành kết quả bền vững, doanh nghiệp cần thay đổi tư duy từ sản xuất sang kinh doanh theo chuỗi giá trị: không chỉ "bán trái cây", mà là bán sản phẩm có thương hiệu, đạt chuẩn quốc tế và đáp ứng kỳ vọng ngày càng cao của người tiêu dùng châu Âu.