Đại biểu Quốc hội Đỗ Huy Khánh. Ảnh: Media Quốc hội

Sáng 20/11, Quốc hội đã tiến hành thảo luận về ba dự án luật liên quan đến ngành giáo dục. Trong không khí đặc biệt của ngày Hiến chương Nhà giáo Việt Nam, các đại biểu Quốc hội, trong đó có nhiều người trưởng thành từ ngành giáo dục, đã đóng góp những ý kiến tâm huyết, thẳng thắn xoay quanh các chính sách đột phá, đặc biệt là vấn đề thẩm quyền tuyển dụng và chế độ đãi ngộ cho đội ngũ giáo viên.

Băn khoăn việc trao thẩm quyền tuyển dụng cho Sở GDĐT

Đại biểu Đỗ Huy Khánh (nguyên Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Đồng Nai) đã thẳng thắn chỉ ra những bất cập trong cơ chế tuyển dụng nếu tập trung quyền lực về Sở Giáo dục và Đào tạo.

Từ thực tiễn quản lý tại địa phương, ông Khánh phân tích rằng việc giao cho Giám đốc Sở thực hiện thẩm quyền tuyển dụng đối với toàn bộ hệ thống từ mầm non đến phổ thông là "chiếc áo quá rộng" so với năng lực nhân sự hiện có

Ông dẫn chứng cụ thể tại một tỉnh lớn như Đồng Nai với 95 xã, phường và hàng ngàn trường học, trong khi các phòng ban chuyên môn của Sở chỉ vỏn vẹn vài người, việc ôm đồm tuyển dụng thay cho cơ sở là điều bất khả thi.

Vị đại biểu đoàn Đồng Nai lo ngại viễn cảnh Sở phải ủy quyền ngược lại cho các trường, tạo ra quy trình lòng vòng, phức tạp. Hơn nữa, đặc thù ngành giáo dục cần thi thực hành, việc tập trung hàng ngàn thí sinh về tỉnh thi tuyển vừa gây phiền hà về đi lại, vừa khó đảm bảo chất lượng sát hạch khi khoảng cách địa lý quá xa.

"Chúng ta phải nhìn vào thực tế là việc chính sách ra đời phải đi vào đời sống. Lý thuyết chỉ là màu xám mà cây đời mãi mãi xanh tươi", ông Khánh nói và đề nghị cần nghiên cứu kỹ lưỡng.

Ở một góc nhìn khác, đại biểu Hoàng Văn Cường (nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Quốc dân) lại bày tỏ quan điểm ủng hộ việc tập trung đầu mối tuyển dụng về Sở Giáo dục và Đào tạo để đảm bảo sự công bằng và chất lượng đồng đều.

Theo ông Cường, để có một nhà trường tốt, tiên quyết phải có đội ngũ giáo viên giỏi và một kỳ thi tuyển chung do Sở tổ chức sẽ tạo ra "thước đo chung" cho mọi ứng viên. Điều này giúp loại bỏ tình trạng "đề dễ, đề khó" thiếu nhất quán khi để từng trường tự tổ chức, đồng thời ngăn chặn hiện tượng tiêu cực hoặc cục bộ địa phương.

Ông Cường phân tích thêm, việc tổ chức thi chung giúp tiết kiệm nguồn lực xã hội, ứng viên chỉ cần thi một lần và kết quả đó có thể dùng để xét tuyển vào nhiều trường khác nhau theo nguyện vọng, tránh cảnh thí sinh phải "chạy sô" thi cử.

Quan trọng hơn, cơ chế này cho phép ngành giáo dục chủ động điều tiết giáo viên từ nơi thừa sang nơi thiếu trong bối cảnh mức sinh giảm nhanh và di cư diễn ra mạnh mẽ như hiện nay. Điều này, nếu để các trường tự chủ hoàn toàn sẽ không thể giải quyết được.

Giáo viên không thể làm nhiều nghề để kiếm thêm thu nhập

Về chính sách tiền lương và phụ cấp, góp ý về phụ cấp ưu đãi nghề nghiệp 70% đối với giáo viên mầm non, phổ thông và 30% đối với nhân viên và 100% đối với giáo viên vùng đặc biệt khó khăn, đại biểu Hoàng Văn Cường nhấn mạnh, nghề dạy học là một nghề rất đặc biệt. Nghề nghiệp này yêu cầu những người thầy phải đặc biệt giữ gìn bản thân, thanh danh để làm gương cho người học.

"Những người làm nghề khác nếu như lương không đủ sống thì có thể làm thêm rất nhiều nghề để kiếm thêm thu nhập. Nhưng mà giáo viên thì không thể như thế. Có một số công việc người khác làm được nhưng nhà giáo thì không thể được phép làm. Thậm chí ngay làm thêm đúng nghề là dạy thêm cũng không phải muốn dạy thêm thế nào cũng được", ông Cường nói.

Cho rằng giáo viên không được phép dạy thêm cho chính học sinh của mình cùng bài học đó mà học sinh đó đáng lẽ phải học ở trường, ông Cường nêu quan điểm: Dạy thêm với nội dung khác hoặc dạy thêm về nâng cao thì tốt. Nhưng nếu dạy thêm những kiến thức đáng lẽ ra phải nằm ở chương trình trong giờ chính khóa thì dạy thêm không khỏi là động cơ không tích cực.

Do vậy, việc có chế độ phụ cấp cao hơn sẽ giúp cho giáo viên có thu nhập tốt hơn, có ý thức được trách nhiệm của mình với xã hội và người học sẽ cao hơn và sẽ dồn toàn tâm, toàn ý chăm lo cho việc dạy học ở trong trường.

Từ đó, đại biểu Cường cho rằng việc tăng chế độ đãi ngộ đối với giáo viên chỉ là một phần đầu tư nhỏ của xã hội, nhưng mang lại hưởng lợi cho hàng trăm, hàng ngàn người học, mang lại hiệu quả xã hội rất cao.

Khi đã được quan tâm hơn thì yêu cầu của xã hội đối với người thầy cũng phải cao hơn và giám sát của xã hội với việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ của thầy cũng phải chặt chẽ và sâu sắc hơn.

"Cơ chế đó sẽ giúp cho chúng ta hình thành được một đội ngũ người thầy chuẩn mực là nhân tố quyết định sự thành công của nền giáo dục nước nhà", đại biểu nói.

Trăn trở về nguồn lực thực hiện, đại biểu Đỗ Huy Khánh đặt vấn đề về khả năng cân đối ngân sách khi triển khai đồng loạt các chế độ phụ cấp mới.

Dù ghi nhận sự quan tâm của Nhà nước, ông Khánh không khỏi băn khoăn khi nhìn sang các ngành khác như y tế hay đội ngũ cán bộ cơ sở cũng đang gồng mình làm việc vất vả ngày đêm nhưng chưa được tăng lương.

"Nguồn lực ở đâu và làm thế nào để thực hiện, chúng ta phải ngồi với Bộ Tài chính và đưa ra một con số cụ thể để báo cáo với cử tri. Còn nếu chúng ta làm ra mà không thực hiện được sẽ khiến cho các thầy cô cứ ngóng, cứ trông", ông Khánh bày tỏ.