Tiếp tục đổi mới căn bản tư duy xây dựng pháp luật

Phát biểu khai mạc hội nghị, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh công tác lập pháp trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI không chỉ tạo lập khuôn khổ pháp lý cho việc thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2031, mà còn hướng tới xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, dân chủ, công bằng, công khai, minh bạch và khả thi.

Theo ông, kết quả của công tác lập pháp nhiệm kỳ này sẽ tác động trực tiếp đến chất lượng thể chế phát triển của đất nước, góp phần quan trọng thực hiện thắng lợi hai mục tiêu chiến lược đến năm 2030 và năm 2045 mà Đảng đã đề ra.

Phó Chủ tịch Quốc hội nhắc lại 9 định hướng lập pháp trọng tâm của nhiệm kỳ, trước hết là hoàn thiện thể chế tổ chức và vận hành Nhà nước. Trọng tâm của định hướng này là thể chế hóa các chủ trương của Đảng về tiếp tục đổi mới, hoàn thiện tổ chức bộ máy; vận hành hiệu quả mô hình chính quyền 3 cấp; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với phân định rõ trách nhiệm và tăng cường kiểm soát quyền lực.

Ông Nguyễn Khắc Định lưu ý, mục tiêu của nhóm định hướng này không chỉ dừng ở việc hoàn thiện các quy định về tổ chức bộ máy, mà sâu xa hơn là xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Một định hướng quan trọng khác là hoàn thiện thể chế phát triển, tạo động lực cho tăng trưởng nhanh, bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, công tác lập pháp không chỉ hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho các lĩnh vực hiện hữu, mà còn phải chủ động tạo lập hành lang pháp lý cho công nghệ mới, mô hình kinh doanh mới, phương thức quản trị mới và các động lực tăng trưởng mới.

Đối với lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại và hội nhập quốc tế, ông Nguyễn Khắc Định cho rằng việc hoàn thiện pháp luật phải được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu phát triển với bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định và nâng cao vị thế Việt Nam.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng cho biết Bộ Chính trị yêu cầu tiếp tục đổi mới căn bản tư duy xây dựng pháp luật, chuyển mạnh từ quản lý hành chính sang phục vụ, kiến tạo phát triển đất nước, xã hội. Công tác xây dựng pháp luật phải được xác định là “đột phá của đột phá”, dứt khoát từ bỏ tư duy “không quản được thì cấm”, chuyển từ tiền kiểm sang chủ động chấp nhận rủi ro có kiểm soát.

Theo ông, pháp luật không chỉ là công cụ quản lý Nhà nước mà phải tạo thuận lợi, giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp, phát huy quyền tự do kinh doanh, đổi mới sáng tạo, chủ động tham gia phát triển kinh tế - xã hội; từ đó khơi thông mọi nguồn lực, biến thể chế và pháp luật thành lợi thế cạnh tranh, nền tảng vững chắc và động lực mạnh mẽ cho phát triển.

Chính phủ sẽ chấm điểm KPI trong công tác xây dựng pháp luật

Phát biểu tại hội nghị, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu lưu ý Nghị quyết 66 của Bộ Chính trị đã xác định rất rõ trách nhiệm của bộ trưởng trong công tác xây dựng pháp luật. Theo ông, bộ trưởng phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật thuộc phạm vi chức năng, nhiệm vụ của mình. Trong lãnh đạo mỗi bộ, ngành cần có một thứ trưởng am hiểu sâu về pháp luật.

Phó Thủ tướng cho biết khối lượng lập pháp của Quốc hội khóa XVI rất lớn, yêu cầu cao và thời gian thực hiện gấp. Trong tổng số 192 nhiệm vụ lập pháp của nhiệm kỳ, Chính phủ được giao 171 nhiệm vụ. Đây là nhiệm vụ rất nặng nề, nhưng đồng thời cũng là cơ hội để đổi mới thực chất công tác xây dựng pháp luật.

Chính phủ xác định xây dựng pháp luật là nhiệm vụ chính trị trọng tâm của từng bộ, từng ngành; là công cụ để tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, kiến tạo phát triển và nâng cao năng lực quản trị quốc gia.

Theo Phó Thủ tướng, ngay sau hội nghị, các bộ, cơ quan ngang bộ phải chủ động chuẩn bị hồ sơ chính sách, dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết theo Kết luận 17 của Bộ Chính trị và Kế hoạch 64 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, không chờ kế hoạch của Chính phủ mới triển khai.

Ông nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo tinh thần Nghị quyết 66, gắn với triển khai đồng bộ Kết luận 09 về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật. Pháp luật phải đi trước mở đường, tạo thuận lợi cho đổi mới sáng tạo, đầu tư, sản xuất, kinh doanh; dứt khoát khắc phục tư duy “không quản được thì cấm”, không để quy định pháp luật trở thành rào cản phát triển.

“Mỗi chính sách trình Quốc hội phải trả lời rõ tháo gỡ điểm nghẽn nào, khơi thông nguồn lực nào, giảm chi phí tuân thủ nào, tạo thuận lợi gì cho người dân và doanh nghiệp?”, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nêu yêu cầu.

Theo ông, việc sửa đổi, bổ sung luật phải đặt trong tổng thể hệ thống pháp luật, bảo đảm đồng bộ, thống nhất, minh bạch, dễ tiếp cận và dễ thực hiện. Luật phải quy định đúng tầm những vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội; những vấn đề biến động nhanh, mang tính kỹ thuật thì giao Chính phủ, bộ, ngành, địa phương quy định theo thẩm quyền, đi kèm kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình.

Phó Thủ tướng cho biết Chính phủ sẽ siết chặt kỷ luật nội bộ trong công tác xây dựng pháp luật, kiểm soát chất lượng chính sách ngay từ đầu, tổng kết thực tiễn thực chất, đánh giá tác động đầy đủ, lấy ý kiến đúng đối tượng chịu sự tác động, không làm hình thức, không né tránh vấn đề khó, không để lợi ích cục bộ, lợi ích nhóm chi phối quá trình xây dựng pháp luật.

Từ quý 3/2026, Chính phủ sẽ thí điểm đánh giá, chấm điểm KPI trong công tác xây dựng pháp luật để đo lường tiến độ, chất lượng và xác định trách nhiệm của từng bộ, ngành. Kết quả này sẽ là căn cứ quan trọng để kiểm điểm, đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu.

Pháp luật phải mở đường cho cái mới

Phát biểu kết luận hội nghị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh việc quán triệt định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI nhằm khắc phục triệt để những hạn chế của nhiệm kỳ trước, đồng thời tiếp tục đổi mới tư duy, phương thức, cách thức thực hiện; ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo trong toàn bộ quy trình lập pháp.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu toàn bộ quy trình lập pháp phải gắn với kiểm soát chặt chẽ quyền lực, nâng cao trách nhiệm giải trình, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; tuyệt đối không để xảy ra tình trạng lồng ghép “lợi ích nhóm”, “lợi ích cục bộ”.

Ông nhấn mạnh tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: pháp luật không chỉ để quản lý cái đã có, mà còn phải mở đường cho cái mới; không chỉ điều chỉnh thực tiễn hiện hữu, mà còn phải kiến tạo tương lai; không chỉ mở đường mà còn phải sửa đường.

Chủ tịch Quốc hội nhìn nhận hoạt động lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV đã đạt nhiều kết quả quan trọng, nổi bật là đổi mới tư duy lập pháp, chuyển mạnh từ trạng thái “bị động chạy theo thực tiễn” sang “chủ động dẫn dắt, lập pháp có kế hoạch bài bản”, thông qua số lượng lớn luật, nghị quyết.

Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế như việc chuẩn bị một số dự án luật chậm tiến độ, phải xin lùi thời gian trình Quốc hội xem xét, thông qua; một số dự án chuẩn bị chưa kỹ, dẫn đến tình trạng luật mới ban hành đã phải sửa đổi; chậm ban hành văn bản quy định chi tiết.

Ngay sau hội nghị, Chủ tịch Quốc hội đề nghị các cơ quan chức năng khẩn trương hoàn thành việc xây dựng kế hoạch, phân công trách nhiệm và triển khai rà soát, nghiên cứu, thực hiện các nhiệm vụ trước ngày 30/6.

Đối với Chính phủ, cơ quan được giao chủ trì 171 trong tổng số 192 nhiệm vụ lập pháp của cả nhiệm kỳ, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu khẩn trương rà soát, nghiên cứu sửa đổi các văn bản để kịp thời tháo gỡ rào cản, phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng “2 con số”, vận hành thông suốt bộ máy theo mô hình chính quyền 3 cấp.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị khẩn trương xây dựng các dự án để kiến nghị tổ chức kỳ họp không thường lệ, nhằm giảm tải cho Kỳ họp thứ 2. Các cơ quan soạn thảo phải thực hiện thực chất việc lấy ý kiến đối tượng chịu sự tác động, khắc phục tình trạng khi xây dựng văn bản thì không có ý kiến góp ý, nhưng khi ban hành lại gặp phản ứng từ chính đối tượng chịu tác động.

Ông yêu cầu các cơ quan chủ động phối hợp chặt chẽ ngay từ đầu với cơ quan của Quốc hội và các cơ quan liên quan để chuẩn bị kỹ hồ sơ dự án cả về nội dung và kỹ thuật lập pháp trước khi trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Quốc hội, tạo sự đồng thuận cao ngay từ quá trình thẩm tra, cho ý kiến.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tin tưởng, với tinh thần đổi mới và trách nhiệm cao của các cơ quan, tổ chức, trước hết là Chính phủ, các cơ quan của Chính phủ và Quốc hội, công tác xây dựng pháp luật trong nhiệm kỳ tới sẽ đạt nhiều kết quả tích cực, góp phần tạo nên một nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI của kiến tạo thể chế phát triển.