Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn. Ảnh: Media Quốc hội

Sáng 9/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật Trợ giúp pháp lý (sửa đổi).

Phát biểu tại phiên thảo luận, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh việc sửa đổi luật là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm sự vận hành thông suốt của chính quyền các cấp, đồng thời tác động trực tiếp đến đời sống và hoạt động sản xuất kinh doanh của người dân.

Theo Chủ tịch Quốc hội, dự thảo luật cần được xây dựng dựa trên góc nhìn đa chiều từ góc độ người thụ hưởng lẫn người thực hiện, đặc biệt là phải tăng cường vai trò của đội ngũ luật sư trong việc hỗ trợ các đối tượng yếu thế trong xã hội.

"Trợ giúp pháp lý thì mình nghĩ ngay tới đối tượng yếu thế, đối tượng cần giúp đỡ, người già neo đơn, trẻ em không nơi nương tựa... làm các thủ tục pháp lý", Chủ tịch Quốc hội nói.

Một trong những nội dung trọng tâm được Chủ tịch Quốc hội lưu ý là việc mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý để phù hợp với thực tiễn xã hội.

Bên cạnh nhóm hộ nghèo và cận nghèo, luật cần bổ sung nhóm người có mức sống trung bình nhưng đột ngột gặp biến cố tài chính ngặt nghèo.

Đối với trẻ em, phạm vi trợ giúp nên được mở rộng cho tất cả các em tham gia vào các vụ án hình sự và dân sự liên quan đến quyền lợi, thay vì giới hạn trong một số điều kiện nhất định như hiện nay. Đồng thời, nhóm người lao động bị sa thải hoặc vướng vào các vụ tranh chấp lao động tập thể cũng cần được đưa vào diện thụ hưởng để bảo đảm quyền lợi chính đáng cho người dân.

Song song với việc mở rộng đối tượng, vấn đề nâng cao chất lượng và địa vị pháp lý của đội ngũ trợ giúp viên pháp lý cũng được đặt ra mạnh mẽ. Chủ tịch Quốc hội yêu cầu cần chuẩn hóa chức danh, chế độ đãi ngộ và quyền tiếp cận thông tin để đội ngũ này thực hiện tốt nhiệm vụ.

Liên quan đến cơ chế xã hội hóa, cần xóa bỏ tính hình thức trong sự tham gia của các tổ chức hành nghề luật sư bằng cách cải cách triệt để thủ tục thanh quyết toán vốn đang rất phức tạp. Việc đơn giản hóa hồ sơ, chi trả phí theo giá trị thị trường và tạo hành lang pháp lý để doanh nghiệp, các quỹ từ thiện tham gia tài trợ sẽ giúp giảm bớt gánh nặng cho ngân sách nhà nước, huy động tối đa nguồn lực xã hội cho công tác này.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, Chủ tịch Quốc hội đặc biệt quan tâm đến việc ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động trợ giúp pháp lý số.

"Bây giờ cái gì cũng số hóa. Người nông dân ở một làng, một khu vực, một ấp cũng số hóa; người dân tộc làm du lịch trên miền núi người ta cũng số hóa, người ta giới thiệu địa điểm nơi du lịch ăn uống; người nông dân bán hàng cũng số hóa", Chủ tịch Quốc hội dẫn chứng và nhấn mạnh cần chú trọng chuyển đổi số, số hóa khi sửa Luật.

Với việc định danh điện tử, Chủ tịch Quốc hội nhắc lại kỳ bầu cử đại biểu Quốc hội khoá XVI vừa qua, Hội đồng nhân dân đã ứng dụng cơ sở dữ liệu quốc gia của ngành công an. Việc tích hợp định danh điện tử, xây dựng các ứng dụng tư vấn trực tuyến và công nhận giá trị pháp lý của hồ sơ điện tử tương đương hồ sơ giấy là giải pháp tối ưu để rút ngắn thời gian, chi phí đi lại cho người dân.

Để kiểm soát chất lượng, luật cần quy định hệ thống đánh giá độc lập và bắt buộc lấy ý kiến phản hồi về sự hài lòng của người thụ hưởng, coi đây là thước đo hiệu quả tương tự như các chỉ số năng lực quản trị hành chính của địa phương.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý cơ quan soạn thảo cần rà soát kỹ tính thống nhất của hệ thống pháp luật, bảo đảm Luật Trợ giúp pháp lý đồng bộ với các bộ luật tố tụng và Luật Luật sư để tránh tình trạng xung đột về thủ tục.

Việc mở rộng phạm vi đại diện tố tụng cho các vụ việc hành chính, đất đai phức tạp cũng cần được cân nhắc kỹ lưỡng, bởi đây là những lĩnh vực người dân có nhu cầu hỗ trợ pháp lý lớn nhất, giúp hạn chế tình trạng khiếu kiện kéo dài và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhân dân một cách hiệu quả nhất.