Từ một người nông dân khởi nghiệp với vài chục héc-ta cây ăn trái trên vùng đất biên giới Bình Phước trước đây, nay là tỉnh Đồng Nai, ông Nguyễn Viết Vị – hội viên Hội Nông dân xã Hưng Phước – đã xây dựng thành công mô hình liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản quy mô lớn với hơn 2.000 ha cây ăn trái. Không chỉ tạo dựng thương hiệu mít ruột đỏ PT79 nổi tiếng trên thị trường, ông còn tiên phong phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn từ phụ phẩm mít non, mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp xanh, bền vững và gia tăng giá trị cho người nông dân.
Anh Nguyễn Viết Vị chia sẻ về các sản phẩm nông nghiệp chế biến từ mít với các nhà nông từ Đà Nẵng đến tham quan mô hình HTX Phước Thiện
Câu chuyện của ông Nguyễn Viết Vị là minh chứng sinh động cho lớp nông dân mới – những người không chỉ giỏi sản xuất mà còn biết liên kết, tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị và chủ động tiếp cận thị trường trong thời kỳ hội nhập.
Từ người sản xuất giỏi đến người dẫn dắt cộng đồng nông dân
Sinh ra và lớn lên trong gia đình thuần nông, ông Nguyễn Viết Vị thấu hiểu những khó khăn, vất vả của người nông dân. Sau khi tốt nghiệp ngành tài chính và có thời gian làm việc tại một doanh nghiệp nông nghiệp của Đài Loan, ông tích lũy được nhiều kiến thức về quản trị sản xuất, phát triển thị trường và ứng dụng khoa học kỹ thuật trong nông nghiệp.
Năm 2006, ông trở về quê hương khởi nghiệp với 30 ha trồng ổi. Thành công bước đầu từ mô hình này giúp ông nhận ra rằng muốn phát triển bền vững phải lựa chọn những sản phẩm có lợi thế cạnh tranh và có khả năng liên kết sản xuất quy mô lớn.
Trong quá trình tìm kiếm các giống cây trồng mới, ông đưa giống vú sữa Hoàng Kim từ Đài Loan về trồng thử nghiệm. Chỉ sau 15 tháng, cây đã cho trái bói với chất lượng vượt trội. Đến năm 2016, năng suất đạt khoảng 27 tấn/ha, doanh thu gần 3 tỷ đồng/ha/năm, mở ra triển vọng phát triển cây ăn trái giá trị cao tại địa phương. Tuy nhiên, bước ngoặt lớn nhất đến vào năm 2018 khi ông cùng các cộng sự nghiên cứu, lai tạo thành công giống mít ruột đỏ Phước Thiện 79 (PT79). Với màu sắc đẹp, chất lượng thơm ngon và khả năng thích nghi tốt, giống mít này nhanh chóng được thị trường đón nhận.
Điều đáng quý là thay vì phát triển riêng lẻ, ông Nguyễn Viết Vị lựa chọn con đường liên kết cùng nông dân. Ông vận động các hộ sản xuất thành lập Hợp tác xã Thương mại - Dịch vụ Phước Thiện, từng bước xây dựng vùng nguyên liệu tập trung và tổ chức sản xuất theo quy trình thống nhất. Ban đầu hợp tác xã có 22 thành viên với khoảng 300 ha trồng mít ruột đỏ PT79. Các thành viên được hỗ trợ giống, vật tư đầu vào, chuyển giao kỹ thuật, hướng dẫn ghi chép nhật ký canh tác, áp dụng quy trình sản xuất an toàn và thực hiện truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Đặc biệt, hợp tác xã đứng ra ký kết hợp đồng tiêu thụ, tạo đầu ra ổn định cho nông dân.
Từ mô hình ban đầu, đến nay vùng liên kết sản xuất đã phát triển lên hơn 2.000 ha tại nhiều địa phương, thu hút hàng trăm hộ nông dân tham gia. Sản phẩm mít ruột đỏ PT79 được cấp mã số vùng trồng, đạt OCOP 4 sao và từng bước khẳng định vị thế trên thị trường.
Theo ông Vị, bài học lớn nhất là người nông dân không thể đi một mình. Muốn phát triển bền vững phải liên kết với nhau để sản xuất đồng bộ, tạo sản lượng lớn và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Nâng tầm giá trị từ mô hình kinh tế tuần hoàn
Trong quá trình phát triển vùng nguyên liệu mít quy mô lớn, ông Nguyễn Viết Vị nhận thấy một thực tế là mỗi năm người trồng mít phải tỉa bỏ số lượng rất lớn quả non để tập trung dinh dưỡng nuôi quả chính. Trước đây, phần lớn lượng mít non này bị bỏ đi hoặc trở thành phế phẩm nông nghiệp. Điều đó không chỉ gây lãng phí mà còn làm phát sinh nguy cơ ô nhiễm môi trường và dịch bệnh trong vườn cây.
Từ thực tiễn sản xuất, ông bắt đầu nghiên cứu hướng tận dụng phụ phẩm mít non để chế biến thực phẩm. Qua tìm hiểu, ông nhận thấy mít non có hàm lượng chất xơ, vitamin và khoáng chất cao, đồng thời đang được nhiều quốc gia sử dụng như một loại thực phẩm thay thế thịt trong các sản phẩm ăn chay. Đây chính là tiền đề để ông cùng các cộng sự xây dựng mô hình kinh tế tuần hoàn khép kín từ cây mít.
Theo đó, ngoài việc tiêu thụ quả mít thương phẩm, hợp tác xã còn tổ chức thu gom mít non từ các hộ liên kết để đưa vào chế biến sâu. Nhiều sản phẩm mới đã được nghiên cứu và phát triển như bột mít, gỏi mít, chả giò mít, pate mít, xúc xích mít, chả lụa mít, há cảo mít và các dòng thực phẩm thuần thực vật khác. Việc tận dụng phụ phẩm giúp kéo dài chuỗi giá trị của cây mít, giảm đáng kể lượng chất thải trong sản xuất nông nghiệp, đồng thời tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân.
Không dừng lại ở đó, mô hình còn hướng tới xây dựng thương hiệu thực phẩm thuần chay từ mít non mang tên MIT VEGAN, đáp ứng xu hướng tiêu dùng xanh đang phát triển mạnh trên thế giới.
Mít ruột đỏ PT79 tại vườn HTX Phước Thiện
Theo ông Vị, nếu trước đây người nông dân chỉ thu lợi từ quả mít thương phẩm thì nay giá trị của cây mít được khai thác ở nhiều khâu khác nhau. Từ quả mít chín, mít non đến các sản phẩm chế biến sâu đều có thể trở thành hàng hóa có giá trị kinh tế cao. Đó cũng chính là tinh thần của kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp – tối đa hóa giá trị sử dụng của tài nguyên, giảm thiểu chất thải và tạo thêm lợi ích cho người sản xuất.
Phát huy vai trò nòng cốt của Hội Nông dân trong phát triển kinh tế tập thể
Thành công của mô hình không chỉ xuất phát từ nỗ lực cá nhân mà còn gắn liền với phong trào nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi do Hội Nông dân các cấp phát động. Thông qua các lớp tập huấn, hoạt động sinh hoạt chi, tổ hội và các chương trình hỗ trợ nông dân, ông Nguyễn Viết Vị có điều kiện tiếp cận những tiến bộ khoa học kỹ thuật mới, từng bước hình thành tư duy sản xuất theo hướng hiện đại và hội nhập.
Trên cương vị là một hội viên nông dân tiêu biểu, ông luôn tích cực chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ hội viên khác tham gia chuỗi liên kết sản xuất, hướng dẫn áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng và xây dựng mã số vùng trồng.
Theo ông, trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp ngày càng cạnh tranh, Hội Nông dân cần tiếp tục phát huy vai trò là cầu nối giữa nông dân với doanh nghiệp, nhà khoa học và thị trường. Đồng thời, đẩy mạnh xây dựng các tổ hợp tác, hợp tác xã và câu lạc bộ nông dân sản xuất kinh doanh giỏi làm hạt nhân phát triển kinh tế tập thể ở cơ sở.
Thực tế cho thấy, từ những mô hình như của ông Nguyễn Viết Vị, nhiều hội viên nông dân đã mạnh dạn thay đổi tư duy, ứng dụng khoa học kỹ thuật và tham gia vào các chuỗi liên kết sản xuất. Nhiều mô hình kinh tế hộ đã phát triển thành hợp tác xã, doanh nghiệp nông nghiệp, tạo việc làm ổn định cho lao động nông thôn và đóng góp tích cực vào xây dựng nông thôn mới.
Với những thành tích nổi bật, ông Nguyễn Viết Vị đã được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như danh hiệu Nông dân Việt Nam xuất sắc năm 2023, Hợp tác xã tiêu biểu toàn quốc năm 2024 cùng nhiều bằng khen của Trung ương Hội Nông dân Việt Nam, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam và chính quyền địa phương. Nhưng có lẽ phần thưởng lớn nhất đối với ông chính là việc ngày càng có nhiều hộ nông dân tham gia vào chuỗi liên kết sản xuất, cùng nhau nâng cao thu nhập và làm giàu trên chính mảnh đất quê hương.
Từ mô hình mít ruột đỏ PT79 đến kinh tế tuần hoàn từ phụ phẩm mít non, ông Nguyễn Viết Vị đang cho thấy một hướng đi mới của nông nghiệp Việt Nam: sản xuất gắn với liên kết, chế biến sâu và phát triển bền vững. Đó không chỉ là câu chuyện thành công của một hội viên nông dân mà còn là minh chứng cho sức sống của kinh tế tập thể và vai trò đồng hành của tổ chức Hội Nông dân trong xây dựng lớp nông dân mới – năng động, sáng tạo và hội nhập.