Hút thuốc lá thụ động làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về hô hấp, tim mạch, ung thư phổi

Tại Việt Nam, dù Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã quy định cấm hút ở nhiều nơi công cộng, nhưng tình trạng vi phạm vẫn phổ biến, trở thành một thách thức lớn trong công tác bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Việt Nam nằm trong nhóm 15 nước hút thuốc lá nhiều nhất trên thế giới. Theo điều tra, Việt Nam có khoảng 42,3% nam giới trưởng thành và 1,9% nữ giới trưởng thành đang hút thuốc lá. Đặc biệt, tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc thụ động tại nơi công cộng vẫn ở mức cao như nhà hàng (80%), quán bar, cà phê (85%), bến xe, ga tàu (60-70%). Điều này cho thấy việc tuân thủ các quy định cấm hút thuốc tại nơi công cộng chưa nghiêm, còn nhiều bất cập trong công tác giám sát, xử lý vi phạm. Thực tế tại nhiều địa điểm công cộng, việc hút thuốc vẫn diễn ra công khai, thậm chí ngay tại bệnh viện, trường học, bến xe – những nơi có đông người và thuộc diện cấm hút thuốc tuyệt đối, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.

Tình trạng hút thuốc lá chung có giảm, nhưng tình trạng hút thuốc lá thụ động gia tăng báo động, nhất là ở nơi làm việc, quán cà phê...

Theo báo cáo, công tác phòng chống tác hại thuốc lá đạt nhiều kết quả tích cực, nhưng vẫn còn không ít thách thức, đặc biệt là tình trạng hút thuốc lá thụ động và sự gia tăng của thuốc lá thế hệ mới.

Trong nhiều năm qua, tác hại của hút thuốc lá chủ động đã được cảnh báo rộng rãi, nhưng hút thuốc thụ động – việc hít phải khói thuốc từ người khác – vẫn là vấn đề chưa được nhìn nhận đầy đủ trong môi trường công sở. Với đặc thù làm việc trong không gian khép kín, thời gian làm việc kéo dài và mật độ tiếp xúc cao, cán bộ, công chức và người lao động tại các cơ quan nhà nước là nhóm đối tượng có nguy cơ cao chịu ảnh hưởng từ khói thuốc thụ động nếu môi trường không được kiểm soát nghiêm ngặt. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc tuân thủ Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá và tăng cường hành động của mỗi cá nhân, mỗi đơn vị.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có hơn 1,2 triệu người tử vong do hút thuốc thụ động. Điều này cho thấy khói thuốc trong môi trường làm việc nguy hiểm không kém gì hút thuốc trực tiếp. Khói thuốc chứa hơn 7.000 hóa chất, trong đó có hàng trăm chất độc và ít nhất 69 chất gây ung thư. Các chất độc như benzene, formaldehyde, ammonia hay carbon monoxide khi xâm nhập vào cơ thể người không hút thuốc có thể gây tổn thương nhiều cơ quan, ảnh hưởng sức khỏe lâu dài và làm giảm chất lượng cuộc sống.

Trong môi trường công sở, các địa điểm như hành lang, nhà vệ sinh, phòng chờ, khu vực tiếp dân và sảnh làm việc thường là nơi dễ xảy ra tình trạng hút thuốc lén lút. Do tính chất khép kín của tòa nhà, hệ thống điều hòa và thông gió tuần hoàn, khói thuốc có thể lan tỏa sang nhiều khu vực khác, khiến những người không hút thuốc cũng buộc phải hít phải khói độc. Điều này đặc biệt đáng lo ngại với những cán bộ lớn tuổi, người có bệnh nền về tim mạch, huyết áp, hô hấp, phụ nữ mang thai hoặc những người có hệ miễn dịch yếu.

Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng hít phải khói thuốc thụ động dù chỉ vài phút cũng có thể làm tổn thương thành mạch máu, gia tăng nguy cơ xơ vữa động mạch – nguyên nhân dẫn đến đột quỵ, nhồi máu cơ tim. Người tiếp xúc thường xuyên với khói thuốc thụ động có nguy cơ cao mắc các bệnh đường hô hấp như viêm phổi, hen suyễn, viêm phế quản; tăng 20–30% nguy cơ mắc ung thư phổi ngay cả khi bản thân họ không hút thuốc bao giờ. Ngoài ra, khói thuốc còn khiến mắt cay, họng khô, đau đầu, giảm tập trung, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất lao động.

Không ít cán bộ chia sẻ rằng họ cảm thấy khó chịu khi phải làm việc trong môi trường có mùi thuốc lá, nhưng lại e ngại trong việc góp ý, nhắc nhở đồng nghiệp hút thuốc. Điều này dẫn đến tình trạng “nhắc thì ngại, không nhắc thì độc”, khiến vấn đề kéo dài và ảnh hưởng đến sức khỏe chung. Tâm lý nể nang, ngại va chạm là rào cản lớn nhất trong kiểm soát khói thuốc thụ động tại nhiều cơ quan nhà nước. Bên cạnh đó, một số cán bộ hút thuốc có thói quen hút tại nhà vệ sinh hoặc khu vực ít người qua lại, gây khó khăn cho việc phát hiện và xử lý kịp thời.

Trước thực trạng này, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong việc tạo dựng môi trường không khói thuốc. Cơ quan phải ban hành nội quy; treo biển cấm hút thuốc; bố trí lực lượng kiểm tra, giám sát; xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm; đồng thời tuyên truyền thường xuyên để nâng cao ý thức. Đặc biệt, người đứng đầu đơn vị phải gương mẫu thực hiện, coi đây là tiêu chí quan trọng trong xây dựng văn hóa công sở.

Nhằm giảm thiểu tác hại của hút thuốc thụ động, nhiều cơ quan đã triển khai những mô hình hay, cách làm sáng tạo.

Siết chặt thực thi pháp luật và nâng mức xử phạt: Thường xuyên kiểm tra đột xuất tại các khu vực công cộng: bệnh viện, bến xe, nhà hàng, quán cà phê, trung tâm thương mại… Áp dụng mức xử phạt nghiêm, công khai, minh bạch để răn đe hành vi vi phạm. Xem xét tăng mức phạt với hành vi hút thuốc tại khu vực cấm, đồng thời xử lý cả người quản lý cơ sở nếu không nhắc nhở hoặc kiểm soát tốt.

Đẩy mạnh truyền thông - giáo dục cộng đồng: Thường xuyên tuyên truyền về tác hại của hút thuốc và khói thuốc thụ động thông qua báo chí, mạng xã hội, trường học, cơ quan, bệnh viện; Thay đổi nhận thức, biến việc không hút thuốc ở nơi công cộng trở thành chuẩn mực ứng xử văn minh; Đưa các nội dung giáo dục về phòng, chống tác hại của thuốc lá vào chương trình học phổ thông, nhằm hình thành ý thức từ sớm; Triển khai chiến dịch “Nơi công cộng – Không khói thuốc” để nâng cao ý thức cộng đồng.

Xây dựng môi trường không khói thuốc: Khuyến khích các doanh nghiệp, cơ quan, trường học, bệnh viện… ký cam kết xây dựng “nơi làm việc không khói thuốc”; Thiết kế, bố trí khu vực hút riêng biệt nếu cần ở vị trí tách biệt, thông khí tốt, có biển báo rõ ràng; Tăng cường camera giám sát, biển báo cấm hút thuốc với thiết kế dễ nhận biết, đặt ở vị trí đông người.

Khuyến khích người dân mạnh dạn phản ánh, nhắc nhở khi thấy hành vi hút thuốc nơi công cộng. 

Thực tế tại nhiều cơ quan cho thấy, khi môi trường được duy trì nghiêm túc không khói thuốc, năng suất làm việc tăng lên, tinh thần cán bộ thoải mái hơn, không còn cảm giác khó chịu vì mùi thuốc lá. Cơ quan cũng tạo được hình ảnh chuyên nghiệp, thân thiện đối với người dân và đối tác đến liên hệ công tác. Quan trọng hơn cả là sức khỏe của cán bộ được bảo vệ, giảm nguy cơ mắc các bệnh mãn tính và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Có thể khẳng định rằng hút thuốc thụ động là mối nguy âm thầm nhưng hoàn toàn có thể loại bỏ nếu mỗi cơ quan, đơn vị thực hiện nghiêm túc quy định của pháp luật và mỗi cán bộ, công chức cùng chung tay xây dựng môi trường văn minh, lành mạnh. Tạo dựng công sở không khói thuốc không chỉ là trách nhiệm của riêng người hút thuốc mà là nhiệm vụ của cả tập thể – vì sức khỏe, vì hiệu quả công việc và vì hình ảnh của nền hành chính hiện đại hướng tới con người.

Hút thuốc lá nơi công cộng không chỉ là hành vi thiếu văn minh mà còn là mối đe dọa lớn đối với sức khỏe cộng đồng. Thực trạng hiện nay cho thấy dù có luật nhưng việc thực thi chưa hiệu quả, khiến hàng triệu người vẫn bị phơi nhiễm khói thuốc mỗi ngày. Để giải quyết triệt để, cần sự vào cuộc đồng bộ của cơ quan quản lý, sự giám sát của xã hội và ý thức tự giác của mỗi cá nhân. Chỉ khi mỗi người cùng hành động, chúng ta mới có thể xây dựng một môi trường sống thật sự trong lành và không khói thuốc.