Trong định hướng tới, CDĐL sẽ gắn chặt với các sản phẩm OCOP và mô hình du lịch trải nghiệm, du lịch sinh thái nông nghiệp. Ảnh: Vân Nguyễn

ThS. Phan Trọng Tường, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Đồng Tháp đã chia sẻ với Dân Việt một số thông tin quan trọng liên quan chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm sen Đồng Tháp.

- Tháng 5/2025, UBND tỉnh đã ban hành Quy chế quản lý chỉ dẫn địa lý “Đồng Tháp” cho sản phẩm sen. Nhìn lại chặng đường vừa qua, công tác này đã đạt được những kết quả cốt lõi nào, thưa ông?

Chỉ dẫn địa lý “Đồng Tháp” cho sản phẩm sen là hình thức bảo hộ cao nhất đối với chất lượng và danh tiếng của sen Đồng Tháp. Ngay sau khi hoàn thiện cơ sở pháp lý theo Luật Sở hữu trí tuệ, Sở KH&CN với vai trò là cơ quan được ủy quyền quản lý chỉ dẫn địa lý đã nhanh chóng tham mưu UBND tỉnh ban hành hệ thống văn bản quản lý CDĐL từ ghi nhận sử dụng, kiểm soát tuân thủ đến cấp tem truy xuất nguồn gốc.

Điểm nổi bật là chúng tôi đã xây dựng thành công mô hình quản lý theo hướng minh bạch, có sự tham gia của các tổ chức kinh tế tập thể (Hội ngành Sen, HTX). Quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý không cấp đại trà mà dựa trên kết quả đánh giá nghiêm ngặt 4 yếu tố: Vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, chất lượng sản phẩm và hồ sơ pháp lý.

Chỉ những chủ thể đáp ứng đúng và đầy đủ các tiêu chuẩn này mới được phép mang logo chỉ dẫn địa lý “Đồng Tháp” cho sản phẩm sen lên sản phẩm. Đây là bước đi sống còn để bảo vệ uy tín của thương hiệu sen Đồng Tháp.

- Quá trình triển khai một mô hình mới và chặt chẽ như vậy chắc chắn không tránh khỏi những rào cản. Những khó khăn lớn nhất hiện nay là gì, thưa ông?

Thách thức lớn nhất nằm ở tính phân tán, nhiều hộ trồng sen vẫn sản xuất nhỏ lẻ, chưa mặn mà hoặc chưa đủ năng lực tham gia vào các chuỗi liên kết. Khi quy mô sản xuất còn manh mún, việc áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật rất khó khăn.

Bên cạnh đó, tỷ lệ khai thác giá trị tài sản trí tuệ chưa cao, phần lớn sen vẫn tiêu thụ dạng thô hoặc sơ chế. Thêm vào đó, khi danh tiếng sen Đồng Tháp tăng lên, nguy cơ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, giả mạo nhãn hiệu trên các sàn thương mại điện tử và thị trường liên tỉnh đang diễn ra ngày một tinh vi, trong khi nguồn lực kiểm tra, giám sát của cơ quan nhà nước còn có hạn.

- Để giải quyết những vấn đề tồn động, Sở Khoa học và Công nghệ đã tham mưu những giải pháp mang tính đột phá nào trong thời gian tới?

Chúng tôi xác định chỉ dẫn địa lý là “hạ tầng mềm”, là công cụ phát triển kinh tế chứ không chỉ dừng lại là một văn bằng bảo hộ treo trên tường. Sở KH&CN đã đề xuất 7 nhóm giải pháp trọng tâm.

Đột phá đầu tiên là số hóa hệ thống quản lý, chúng tôi đang nghiên cứu xây dựng hệ thống quản trị số dựa trên nền tảng dữ liệu lớn (Big Data), tích hợp từ mã số vùng trồng, sản lượng cho đến thị trường tiêu thụ; từng bước ứng dụng AI để giám sát và cảnh báo sớm các rủi ro.

Đột phá thứ hai là thay đổi tư thế tiếp cận ngành hàng. Tỉnh sẽ đẩy mạnh việc chuyển dịch từ tư duy “phát triển dựa trên sản lượng” sang “phát triển dựa trên giá trị gia tăng và bản sắc”. Muốn vậy, phải hình thành được hệ sinh thái đổi mới sáng tạo từ sen.

Chúng tôi khuyến khích các doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học bắt tay nghiên cứu sâu hơn vào công nghệ chế biến nhằm tạo ra các sản phẩm giá trị cao như thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, dược liệu hay vật liệu sinh học từ sen.

- Nhiều ý kiến cho rằng, sen Đồng Tháp không chỉ là một nông sản, mà là một đại sứ văn hóa. Ông nghĩ sao về việc gắn chỉ dẫn địa lý với phát triển du lịch và kinh tế sáng tạo?

Điều đó hoàn toàn chính xác, sen gắn bó hữu cơ với con người và thổ nhưỡng vùng Đồng Tháp Mười. Trong định hướng tới, chỉ dẫn địa lý sẽ gắn chặt với các sản phẩm OCOP và mô hình du lịch trải nghiệm, du lịch sinh thái nông nghiệp. Người tiêu dùng không chỉ mua một gói trà sen, một hộp hạt sen đạt chuẩn chỉ dẫn địa lý, mà họ đang "mua" cả câu chuyện văn hóa, bản sắc của đất Sen Hồng.

Song song đó, chúng tôi đang chuẩn bị lộ trình xúc tiến thương mại và nghiên cứu bảo hộ chỉ dẫn địa lý “Đồng Tháp” tại các thị trường xuất khẩu tiềm năng để đưa thương hiệu sen vươn tầm quốc tế một cách chính thống và an toàn về mặt pháp lý.

- Xin cảm ơn ông!