Đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Ninh Trần Văn Lâm kiến nghị cần bỏ quy định ưu tiên xuất khẩu lao động trình độ cao để tránh hệ luỵ "chảy máu" nguồn lực chất lượng. Ảnh: Trần Quang

Cần chính sách thu hút và giữ chân nhân tài

Theo đại biểu Lâm, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng có quy định theo hướng bổ sung cơ chế, chính sách ưu tiên đưa người lao động đã qua đào tạo, có trình độ chuyên môn kỹ thuật cao đi làm việc ở nước ngoài. Tuy nhiên, xét dưới góc độ tổng thể về quản lý nguồn nhân lực và thị trường lao động trong nước để phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế, quy định này bộc lộ mâu thuẫn rất lớn.

Lao động hay nguồn nhân lực là tài nguyên quý giá nhất, là một trong những nguồn lực quan trọng nhất để phát triển kinh tế - xã hội, tăng cường khả năng chống chịu và thúc đẩy tăng trưởng. Muốn tăng trưởng hai chữ số, chúng ta phải lo về khoa học - công nghệ, lo về chất lượng nguồn lao động để tăng trưởng theo chiều sâu và nâng cao năng suất.

Đại biểu tỉnh Bắc Ninh cho rằng: Nguồn lao động chất lượng cao hiện là yếu tố thu hút đầu tư nước ngoài (FDI) và là động lực cho các doanh nghiệp trong nước cạnh tranh. Việc ưu tiên "đưa hết lao động tốt ra nước ngoài" tạo ra sự mâu thuẫn tư duy rõ rệt. Bởi nguồn lực tài nguyên này là quan trọng nhất để phát triển kinh tế - xã hội, nhưng có cái gì tốt lại bảo ưu tiên xuất khẩu hết đi cho ra nước ngoài... Hàng tốt thì mang ra ngoài bán hết, còn lại trong nước thì tiêu dùng cái gì? Đây là một tư duy rất trái ngược.

"Chính sách này ngay trước mắt sẽ gây ra tình trạng chảy máu nguồn nhân lực chất lượng cao. Nếu lao động trình độ cao đi xuất khẩu hết, lao động ở lại trong nước chủ yếu là lao động thủ công, tay nghề thấp thì các doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI đầu tư vào Việt Nam sẽ không thể tìm kiếm được nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghệ", đại biểu Lâm khẳng định.

Để tránh hệ luỵ này, đại biểu kiến nghị cần bỏ quy định ưu tiên xuất khẩu lao động trình độ cao. Bởi quản lý lao động phải hướng tới mục tiêu toàn dụng lao động, mọi người dân ở bất kỳ trình độ, kỹ năng nào cũng đều có việc làm, tạo thu nhập và đóng góp cho xã hội. Không nên đặt ra chính sách ưu tiên đẩy lao động trình độ cao ra nước ngoài.

Cũng theo đại biểu Lâm, những ngành nào đang thiếu hụt nghiêm trọng lao động tay nghề cao thì phải có chính sách giữ chân người lao động ở trong nước và thu hút chuyên gia nước ngoài vào. Chỉ những lĩnh vực nào mà lực lượng lao động đào tạo ra bị dôi dư, trong nước không sử dụng hết thì lúc đó mới đẩy đi".

"Chúng ta cần chú trọng chính sách thu hút người Việt Nam có trình độ cao từ nước ngoài trở về làm việc, đồng thời thu hút chuyên gia, doanh nghiệp FDI công nghệ cao vào Việt Nam để vừa phát triển kinh tế, vừa tham gia đào tạo nâng cao tay nghề cho lực lượng lao động nội địa", đại biểu nói thêm.

Cần bổ sung các quy định quản lý, cấp phép và tiếp nhận lao động nước ngoài vào luật

Về cơ chế xuất cảnh đối với lực lượng chuyên gia và lao động trình độ cao, đại biểu tỉnh Cà Mau Đinh Ngọc Minh cho biết, hiện lực lượng chuyên gia Việt Nam (thuộc các lĩnh vực công nghệ sinh học, nông nghiệp, công nghệ thông tin...) thường sang làm việc ở nước ngoài thông qua hệ thống chuyên gia quốc tế hoặc hợp đồng ngắn hạn (1 tháng, theo từng chuyên đề), không qua các công ty dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài.

Tuy nhiên, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng chỉ đề cập sơ lược tại Khoản 1 Điều 4 và Khoản 4 Điều 44b nhưng chưa quy định cụ thể về điều kiện trình độ, tiêu chuẩn chuyên gia.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng chưa có quy trình, thủ tục riêng để tạo điều kiện cho đối tượng này xuất cảnh nhanh chóng nhằm học hỏi, nâng cao trình độ. Đại biểu đề xuất cần bổ sung khung pháp lý và quy trình đơn giản hóa thủ tục xuất cảnh dành riêng cho lực lượng chuyên gia, không áp dụng cơ chế quản lý như đối với lao động phổ thông qua dịch vụ.

Cũng theo đại biểu Minh, hiện thị trường lao động trong nước đang thiếu hụt trầm trọng nhân lực cho các công việc nặng nhọc, độc hại (như nhà máy chế biến gỗ, công trình xây dựng...). Dẫn đến tình trạng lao động nước ngoài tự phát vào Việt Nam làm việc chui, gây khó khăn cho công tác quản lý nhà nước.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng đang tập trung vào việc đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài, nhưng lại bỏ ngỏ cơ chế điều tiết, quản lý lao động nước ngoài nhập cảnh làm việc tại Việt Nam.

Đại biểu kiến nghị Ban soạn thảo cần nghiên cứu thực trạng lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam để bổ sung các quy định quản lý, cấp phép và tiếp nhận cụ thể vào luật, tránh để tình trạng làm việc bất hợp pháp kéo dài.