Toàn cảnh Hội thảo Động lực cho tăng trưởng kinh tế hai con số và triển vọng nông nghiệp 2026

Hội thảo có sự tham gia của khoảng 200 đại biểu, gồm: Phó Chủ tịch Ban Chấp hành Trung ương Hội Nông dân Việt Nam Bùi Thị Thơm; đại diện các Bộ, ban, ngành; AHLĐ Trần Mạnh Báo, Chủ tịch HĐQT Thaibinh Seed; TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng tư vấn Tài chính và Tiền tệ Quốc gia; TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và cạnh tranh, Thành viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng; ông Nguyễn Quốc Hùng, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cùng các chuyên gia kinh tế, tài chính, nông nghiệp, nông thôn và các doanh nghiệp trong nhiều lĩnh vực,…

Tại Hội thảo, các đại biểu thảo luận nhiều vấn đề cốt lõi của nền kinh tế được phân tích, từ các động lực tăng trưởng truyền thống đến những yếu tố mới như khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; cơ hội, thách thức đặt ra đối với ngành nông nghiệp Việt Nam. Qua đó, trên cơ sở nhận diện vấn đề làm tiền đề hướng tới các khuyến nghị chính sách cụ thể.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục có nhiều biến động và cạnh tranh ngày càng gay gắt, yêu cầu tìm kiếm những động lực mới cho tăng trưởng kinh tế trở nên cấp thiết đối với Việt Nam. Mục tiêu tăng trưởng hai con số không chỉ là một chỉ tiêu kinh tế đơn thuần mà còn thể hiện khát vọng phát triển mạnh mẽ, đưa đất nước bứt phá, rút ngắn khoảng cách với các quốc gia phát triển và tiến tới mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045. Trong tiến trình đó, nông nghiệp – cùng với người nông dân và doanh nghiệp nông nghiệp – được xác định là một trong những trụ cột quan trọng, đóng góp vào sự ổn định và phát triển bền vững của nền kinh tế.

Phó Chủ tịch Ban Chấp hành Trung ương Hội Nông dân Việt Nam Bùi Thị Thơm giao lưu bên lề cùng TS Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng Chính phủ, Nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương

Bối cảnh kinh tế và yêu cầu tăng trưởng mới

Những năm gần đây, kinh tế Việt Nam duy trì được nền tảng ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế. Tuy nhiên, bối cảnh quốc tế hiện nay tiềm ẩn nhiều rủi ro như xung đột địa chính trị, xu hướng bảo hộ thương mại hay sự đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu. Các động lực tăng trưởng truyền thống của nền kinh tế cũng đang dần bộc lộ những hạn chế, đòi hỏi phải có những cách tiếp cận mới để duy trì tốc độ tăng trưởng cao và bền vững.

Hiện nay, tăng trưởng GDP của Việt Nam chủ yếu được thúc đẩy bởi các lĩnh vực công nghiệp, xây dựng và dịch vụ, trong đó nổi bật là công nghiệp chế biến – chế tạo, thương mại bán buôn – bán lẻ và tài chính. Bên cạnh đó, ba trụ cột quan trọng gồm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang mở ra những cơ hội mới cho nền kinh tế. Những yếu tố này được kỳ vọng sẽ tạo lực đẩy giúp Việt Nam tăng tốc trong kỷ nguyên kinh tế số.

Theo các chuyên gia, tăng trưởng kinh tế không phải là câu chuyện ngắn hạn mà là quá trình lâu dài gắn với chiến lược phát triển quốc gia. Vì vậy, Việt Nam cần đồng thời đổi mới mô hình tăng trưởng để đạt tốc độ cao, đồng thời đảm bảo tính bền vững của nền kinh tế. Việc phát triển phải dựa trên nguyên tắc không đánh đổi ổn định vĩ mô hay môi trường lấy tăng trưởng đơn thuần.

TS Cấn Văn Lực - Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV kiêm Giám đốc Viện Đào tạo và Nghiên cứu BIDV điều hành phiên thảo luận thứ nhất: "Tăng trưởng cao trong bối cảnh bất định".

Các động lực tăng trưởng của nền kinh tế

Theo phân tích của các chuyên gia kinh tế, mô hình tăng trưởng truyền thống thường dựa trên ba yếu tố chính: lao động, vốn và năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP). Trong nhiều năm qua, đóng góp của vốn vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong tăng trưởng kinh tế Việt Nam, trong khi năng suất lao động và TFP mới chỉ cải thiện ở mức nhất định. Do đó, để đạt được mục tiêu tăng trưởng cao hơn, cần phát huy đồng thời cả ba yếu tố này giống như một “kiềng ba chân” vững chắc.

Bên cạnh các động lực truyền thống, nhiều yếu tố mới được xem là nguồn lực quan trọng cho tăng trưởng trong thời gian tới. Trong đó, cải cách thể chế, phát triển các vùng kinh tế động lực, thúc đẩy khoa học công nghệ và chuyển đổi số được coi là những yếu tố có thể tạo ra thêm các điểm phần trăm tăng trưởng cho nền kinh tế. Tuy nhiên, các động lực này cần thời gian để phát huy hiệu quả và đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các chính sách kinh tế.

Trong bối cảnh quốc tế nhiều biến động, các kịch bản tăng trưởng cũng phải tính đến những yếu tố rủi ro như sự suy giảm của xuất khẩu, biến động dòng vốn đầu tư nước ngoài hay áp lực lạm phát. Vì vậy, thay vì chỉ đặt mục tiêu tăng trưởng cao trong từng năm, các chuyên gia cho rằng cần hướng tới mục tiêu tăng trưởng bình quân trong trung hạn, đảm bảo tính ổn định và bền vững của nền kinh tế.

Vai trò của nông nghiệp trong mục tiêu tăng trưởng

Mặc dù tỷ trọng của nông nghiệp trong GDP đã giảm dần theo quá trình công nghiệp hóa, nhưng đây vẫn là lĩnh vực có vai trò đặc biệt quan trọng đối với nền kinh tế Việt Nam. Trong nhiều thời điểm khó khăn, đặc biệt là giai đoạn dịch COVID-19, nông nghiệp đã chứng minh vai trò là “trụ đỡ” của nền kinh tế khi vẫn duy trì tăng trưởng ổn định.

Theo các chuyên gia, nông nghiệp hiện là ngành duy nhất duy trì cán cân thương mại luôn dương. Riêng năm 2025, xuất siêu nông sản đạt khoảng 21 tỷ USD – một con số cho thấy tiềm năng lớn của lĩnh vực này. Tuy nhiên, để đóng góp mạnh mẽ hơn cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế, ngành nông nghiệp cần chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”.

Thực tế cho thấy nhiều chuyển biến tích cực đã diễn ra trong thời gian gần đây. Các ngành hàng như thủy sản, trái cây hay chăn nuôi đang có những bước phát triển đáng kể nhờ việc chuyển đổi cơ cấu sản xuất theo hướng nâng cao giá trị gia tăng. Việc tập trung vào các sản phẩm có giá trị cao thay vì chỉ chạy theo sản lượng đã giúp nông sản Việt Nam nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế.

Một ví dụ điển hình là sự phát triển mạnh mẽ của ngành hàng trái cây, đặc biệt là sầu riêng, mang lại giá trị xuất khẩu cao và tạo ra động lực mới cho nông nghiệp. Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh chế biến sâu cũng góp phần nâng cao giá trị của nhiều sản phẩm nông nghiệp như cà phê, cá tra hay các sản phẩm từ trái cây.

Những thách thức đối với nông nghiệp

Dù có nhiều tiềm năng, ngành nông nghiệp vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình phát triển. Một trong những vấn đề lớn là năng suất lao động trong nông nghiệp còn thấp so với các ngành khác. Bên cạnh đó, lao động nông nghiệp đang giảm dần về số lượng, khiến tăng trưởng của ngành ngày càng phụ thuộc vào vốn đầu tư và tiến bộ khoa học công nghệ.

Ngoài ra, các thị trường xuất khẩu ngày càng đặt ra những tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. Điều này buộc ngành nông nghiệp phải thay đổi cách tiếp cận, chuyển từ sản xuất theo khả năng sang sản xuất theo nhu cầu thị trường. Nếu không đáp ứng được các tiêu chuẩn quốc tế, nông sản Việt Nam sẽ gặp nhiều khó khăn trong cạnh tranh.

Các yếu tố bên ngoài như biến đổi khí hậu, rủi ro địa chính trị hay chi phí logistics cao cũng tác động mạnh đến hoạt động sản xuất và xuất khẩu nông sản. Chi phí logistics hiện chiếm tới khoảng 20–25% giá thành nông sản, cao hơn nhiều so với mức trung bình của nền kinh tế, làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm.

AHLĐ Trần Mạnh Báo, Chủ tịch HĐQT Thaibinh Seed điều phối phiên thảo luận thứ hai: "Vai trò và hành động của doanh nghiệp".

Những giải pháp thúc đẩy tăng trưởng nông nghiệp

Để phát huy tiềm năng của ngành nông nghiệp, các chuyên gia cho rằng cần tập trung vào một số nhóm giải pháp quan trọng. Trước hết là tổ chức lại sản xuất theo hướng hình thành các vùng nguyên liệu lớn, áp dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong sản xuất. Điều này sẽ giúp nâng cao năng suất, giảm chi phí và đảm bảo chất lượng sản phẩm.

Thứ hai là đẩy mạnh đầu tư vào công nghệ chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản. Thay vì chỉ xuất khẩu nguyên liệu thô, việc phát triển các sản phẩm chế biến sẽ giúp tăng giá trị xuất khẩu và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Thứ ba là cải thiện hạ tầng logistics và chuỗi cung ứng để giảm chi phí vận chuyển, nâng cao hiệu quả lưu thông hàng hóa. Bên cạnh đó, việc đầu tư vào nghiên cứu giống cây trồng, vật nuôi và công nghệ sản xuất cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất và chất lượng nông sản.

Ngoài ra, việc phát triển nguồn nhân lực cho nông nghiệp hiện đại cũng là yêu cầu cấp thiết. Lực lượng lao động nông thôn cần được đào tạo kỹ năng và kiến thức công nghệ để thích ứng với mô hình kinh tế nông nghiệp mới. Đồng thời, cần thúc đẩy sự tham gia của doanh nghiệp và hợp tác xã trong chuỗi giá trị nông sản nhằm tăng cường liên kết sản xuất và tiêu thụ.

Khơi thông nguồn lực tài chính cho tăng trưởng

Một yếu tố quan trọng khác đối với tăng trưởng kinh tế là nguồn lực tài chính. Hiện nay, nền kinh tế Việt Nam vẫn phụ thuộc khá lớn vào vốn tín dụng ngân hàng và đầu tư công. Trong khi đó, thị trường vốn chưa thực sự phát triển tương xứng, khiến việc huy động nguồn lực dài hạn cho đầu tư còn hạn chế.

Bên cạnh đó, nền kinh tế đang phải đối mặt với khối lượng nợ xấu lớn và nhiều dự án bị đình trệ. Nếu không có các giải pháp quyết liệt để xử lý các vấn đề này, một nguồn lực tài chính rất lớn sẽ tiếp tục bị “đóng băng”, làm giảm hiệu quả vận hành của nền kinh tế.

Đối với lĩnh vực nông nghiệp, việc tiếp cận nguồn vốn vẫn còn nhiều khó khăn do đặc thù sản xuất nhỏ lẻ và thiếu tài sản đảm bảo. Vì vậy, cần có các cơ chế tài chính phù hợp để hỗ trợ nông dân và doanh nghiệp nông nghiệp đầu tư vào công nghệ, chế biến và phát triển chuỗi giá trị.

Mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số đặt ra cho Việt Nam những yêu cầu rất cao trong việc đổi mới mô hình phát triển và phát huy các nguồn lực của nền kinh tế. Trong bức tranh chung đó, nông nghiệp tiếp tục giữ vai trò quan trọng không chỉ ở khía cạnh kinh tế mà còn ở ổn định xã hội và phát triển bền vững.

Để nông nghiệp đóng góp mạnh mẽ hơn cho tăng trưởng, cần chuyển đổi toàn diện từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, phát triển chế biến sâu và xây dựng chuỗi giá trị bền vững. Đồng thời, việc cải cách thể chế, phát triển thị trường vốn, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thúc đẩy đổi mới sáng tạo sẽ tạo nền tảng vững chắc để nền kinh tế Việt Nam bứt phá trong giai đoạn tới.

Trong bối cảnh nhiều cơ hội và thách thức đan xen, sự quyết tâm của Nhà nước, doanh nghiệp và người nông dân sẽ là yếu tố then chốt để hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng cao, hướng tới một nền kinh tế phát triển nhanh, bền vững và có khả năng cạnh tranh trong thời đại mới.