Ông Lâm Ngọc Tuấn, Giám đốc HTX Nông nghiệp công nghệ cao Tuấn Ngọc (áo vàng). Ảnh: T.Đ

Đại hội IX Hội Nông dân Việt Nam diễn ra trong bối cảnh nông nghiệp tiếp tục giữ vai trò “trụ đỡ” của nền kinh tế, nhưng cũng đang đối mặt với nhiều thách thức mới. Từ thực tiễn sản xuất, nhiều ý kiến góp ý cho dự thảo Báo cáo chính trị cho thấy cần những giải pháp mạnh mẽ, thực chất hơn để tạo bước chuyển rõ nét trong nhiệm kỳ tới.

Ông Lâm Ngọc Tuấn, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp công nghệ cao Tuấn Ngọc (TP.HCM), cho rằng dự thảo đã bao quát đúng và trúng nhiều vấn đề lớn, song cần nhấn mạnh hơn những “điểm nghẽn” cụ thể mà nông dân và hợp tác xã đang đối mặt.

Nhìn thẳng “nút thắt” chi phí, thị trường và chuỗi giá trị nông nghiệp

Theo ông Tuấn, một trong những vấn đề nổi cộm hiện nay là chi phí đầu tư nông nghiệp ngày càng gia tăng, từ giống, vật tư đến công nghệ. Trong khi đó, thị trường tiêu thụ lại biến động khó lường, khiến nhiều mô hình sản xuất rơi vào thế bị động.

Thực tế tại HTX Tuấn Ngọc cho thấy, dù đã đầu tư hệ thống nhà màng, tưới nhỏ giọt và quy trình sản xuất rau công nghệ cao, nhưng chi phí đầu vào vẫn tăng 15–20% mỗi năm. Trong khi đó, giá bán nông sản lại phụ thuộc lớn vào thị trường, có thời điểm giảm sâu khiến lợi nhuận bị bào mòn đáng kể.

Không chỉ riêng đơn vị này, nhiều HTX nông nghiệp đô thị tại TP.HCM cũng gặp khó trong việc duy trì chuỗi giá trị ổn định. Việc liên kết với doanh nghiệp tiêu thụ chưa bền chặt, hợp đồng dễ bị phá vỡ khi thị trường biến động.

Do đó, các ý kiến đề xuất dự thảo cần phân tích sâu hơn những áp lực này, từ đó đưa ra giải pháp cụ thể về ổn định thị trường, giảm chi phí và hỗ trợ xây dựng chuỗi giá trị bền vững.

Kinh tế tập thể cần "cú hích" về vốn, quản trị và chuyển đổi số

Dự thảo Báo cáo ghi nhận kết quả thành lập mới hơn 1.000 HTX là tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, theo ông Tuấn, số lượng tăng nhanh nhưng chất lượng hoạt động chưa đồng đều.

Tại HTX Tuấn Ngọc, để đưa sản phẩm rau vào hệ thống siêu thị và xuất khẩu, ban điều hành phải tự học hỏi về tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu. “Nếu không có kiến thức quản trị hiện đại và kỹ năng thị trường, HTX rất khó đi xa”, ông Tuấn chia sẻ.

Một điểm nghẽn lớn khác là vốn. Đầu tư nông nghiệp công nghệ cao đòi hỏi chi phí lớn, nhưng nhiều HTX khó tiếp cận tín dụng do thiếu tài sản thế chấp hoặc phương án kinh doanh chưa được đánh giá đúng.

Vì vậy, các ý kiến đề xuất cần có cơ chế tín dụng đặc thù cho kinh tế tập thể, đồng thời tăng cường đào tạo về quản trị, thương mại điện tử và marketing quốc tế. Đây là những yếu tố then chốt giúp HTX nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số cần được thúc đẩy mạnh mẽ hơn. Không chỉ dừng lại ở việc đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử, mà còn phải ứng dụng công nghệ trong quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc và kết nối thị trường.

Liên kết chuỗi và nông dân số – chìa khóa nâng sức cạnh tranh nông sản Việt

Theo ông Nguyễn Văn Hiển, Chủ tịch HĐQT Công ty Chanh Việt (Tây Ninh), điểm yếu lớn nhất của nông nghiệp hiện nay là thiếu liên kết chặt chẽ giữa các chủ thể.

Thực tế cho thấy, nông dân, HTX và doanh nghiệp vẫn hoạt động rời rạc, thiếu một đầu mối dẫn dắt. Điều này khiến nhiều chương trình chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc hay xúc tiến thương mại chưa phát huy hiệu quả như kỳ vọng.

Lấy ví dụ từ mô hình sản xuất chanh tại Tây Ninh, ông Hiển cho biết dù sản lượng lớn nhưng do thiếu liên kết chuỗi, sản phẩm chủ yếu tiêu thụ dưới dạng thô, giá trị gia tăng thấp. Khi thị trường xuất khẩu gặp khó, nông dân lập tức bị ảnh hưởng.

Do đó, cần tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị, trong đó Hội Nông dân đóng vai trò “nhạc trưởng” kết nối Nông dân – HTX – Doanh nghiệp – Nhà khoa học. Khi liên kết được thiết lập bài bản, giá trị nông sản có thể tăng mạnh mà không cần mở rộng diện tích.

Song song đó, việc xây dựng “nông dân số” cần được đẩy mạnh. Phong trào “bình dân học số” cần đi vào thực chất, giúp nông dân làm chủ công nghệ, từ sản xuất đến tiêu thụ.

Tại TP.HCM, nhiều nông dân đã bắt đầu bán hàng qua nền tảng số, livestream giới thiệu sản phẩm và kết nối trực tiếp với người tiêu dùng. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy nếu được hỗ trợ đúng cách, nông dân hoàn toàn có thể thích ứng nhanh với xu thế mới.