Hồ tiêu là cây công nghiệp có giá trị kinh tế cao và được trồng hầu hết ở các tỉnh Tây Nguyên

Nỗ lực giữ vững vị thế "ngôi vương"

Sự kiện Hội nghị Quốc tế ngành Hồ tiêu và Gia vị Việt Nam 2025 (VIPO 2025) diễn ra từ ngày 3-5/3 tại TP.Hồ Chí Minh không chỉ đánh dấu bước phát triển mạnh mẽ của ngành mà còn phản ánh quá trình thích ứng và bứt phá trước những thách thức toàn cầu.

Phát biểu tại Hội nghị, ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, Việt Nam là nước được thiên nhiên ưu đãi về khí hậu thổ nhưỡng để trồng trọt các loại cây công nghiệp, cây ăn quả, cây gia vị...; trong đó có cây hồ tiêu.

Tính đến hết năm 2024 diện tích hồ tiêu của Việt Nam đạt 110.500ha, năng suất trung bình đạt 26 tạ/ha, cao gấp đôi năng suất trung bình của thế giới (12,7 tạ/ha), sản lượng đạt trên dưới 200.000 tấn.

Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu hồ tiêu đạt mức kỷ lục với 1,32 tỷ USD. Điều đặc biệt là mặc dù diện tích trồng hồ tiêu nhỏ hơn rất nhiều so với các loại cây trồng chủ lực khác như cà phê, cao su, chè và điều, nhưng giá trị kinh tế mà ngành hồ tiêu mang lại rất cao.

Ví dụ, diện tích trồng hồ tiêu chỉ bằng khoảng 15% so với diện tích cà phê, 12% so với cao su nhưng kim ngạch xuất khẩu chiếm khoảng 23% giá trị xuất khẩu cà phê (khoảng 5,6 tỷ USD), trên 38% giá trị xuất khẩu cao su (khoảng 3,4 tỷ USD). Điều này cho thấy tiềm năng lớn của ngành hồ tiêu nếu khai thác đúng cách.

Ngoài hồ tiêu, Việt Nam còn là quốc gia sản xuất và xuất khẩu nhiều loại gia vị khác như cây quế gần 200.000ha, chiếm gần 20% diện tích quế của thế giới; 55.000 ha cây hồi, đứng thứ 2 thế giới sau Trung Quốc; ngoài ra còn có gừng, nghệ và sả... Những loại gia vị này không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước mà còn xuất khẩu đến nhiều thị trường trên thế giới.

Theo ông Nguyễn Quý Dương, xuất khẩu gia vị còn nhiều tiềm năng tăng trưởng, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu thế giới đối với các loại gia vị tự nhiên, hữu cơ đang gia tăng mạnh mẽ, mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam phát triển theo hướng bền vững với khả năng tạo thêm giá trị gia tăng nội địa cao hơn.

Ông Nguyễn Quý Dương cho biết, Bộ đã xây dựng và phê duyệt Đề án phát triển cây công nghiệp chủ lực, trong đó định hướng đến năm 2030 ngành hồ tiêu sẽ duy trì diện tích khoảng 80.000 - 100.000 ha, năng suất đạt 24 - 25 tạ/ha, sản lượng dao động từ 200.000 - 300.000 tấn.

Mục tiêu đặt ra là đến năm 2030, khoảng 40% diện tích trồng tiêu đạt tiêu chuẩn GAP hoặc tương đương, 40 - 50% diện tích được cấp mã số vùng trồng có truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Đồng thời, ngành sẽ tập trung phát triển các vùng trồng hồ tiêu theo tiêu chuẩn hữu cơ và các tiêu chuẩn quốc tế như VietGAP, GlobalGAP tại những khu vực trọng điểm gồm Đắk Nông, Đắk Lắk, Bình Phước, Gia Lai, Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu.

Bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA), cho biết năm 2024 là một năm thành công khi giá tiêu tăng hơn 100% so với thời điểm thấp nhất. Tuy nhiên, ngành hồ tiêu cũng đang đối mặt với những thách thức lớn, bao gồm vấn đề đầu cơ, yêu cầu ngày càng khắt khe về tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và quy định của các thị trường xuất khẩu lớn như Hoa Kỳ và EU.

Hiện nay, giá hồ tiêu đã tăng lên hơn 160 ngàn đồng/kg. Đây là mức giá cao nhất trong gần 10 năm trở lại đây, hứa hẹn mang lại lợi nhuận cao cho người trồng hồ tiêu.

Trong tháng đầu năm 2025, giá tiêu xuất khẩu vẫn đứng ở mức cao, tăng hơn 30% so với giữa năm 2024. Đặc biệt giá tiêu trắng xuất khẩu hiện tăng 16% so với cuối tháng 12/2924 và tăng 38% so với giữa năm 2024. Đây là tín hiệu tích cực cho xuất khẩu tiêu trong năm 2025…

Về thị trường, Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu hồ tiêu lớn nhất của Việt Nam trong năm 2024 với 72.311 tấn, chiếm 28,9% và tăng 33,2% so với năm 2023. Đây cũng là lượng xuất khẩu kỷ lục cao nhất từ trước tới nay, tăng 21,0% so với năm kỷ lục trước đó là 2021 đạt 59.778 tấn. Tiếp theo là các thị trường: UAE 16.391 tấn, tăng 35,1% chiếm 6,5%; Đức 14.580 tấn, tăng 58,2% chiếm 5,8%, Hà Lan 10.745 tấn, tăng 35,2% chiếm 4,3%; Ấn Độ 10.617 tấn, giảm 17,1%, chiếm 4,2%. Nhập khẩu của Trung Quốc đứng ở vị trí thứ 6 đạt 10.549 tấn, giảm 82,4% và chiếm 4,2% thị phần.

Phải có chiến lược quản lý rủi ro vững chắc

Thị trường gia vị thế giới đang chứng kiến nhu cầu gia tăng mạnh mẽ. Tại Mỹ, giá trị bán lẻ gia vị đã tăng từ 5 tỷ USD trước đại dịch lên 7 tỷ USD trong năm qua và dự báo sẽ tiếp tục tăng do xu hướng nấu ăn tại nhà và sự phổ biến của ẩm thực châu Á, Mexico.

Ông Sudhanshu Kaul, Phó Chủ tịch cấp cao của OFI Olam Việt Nam, gọi hồ tiêu là "vàng đen" của Việt Nam và đánh giá cao sự năng động của doanh nghiệp Việt trong lĩnh vực này.

Trong khi đó, ông Mike Liu, Chủ tịch BCFood Mỹ kiêm Chủ tịch Hội Gia vị Trung Quốc, khẳng định: "Việt Nam là thủ phủ hồ tiêu và gia vị của thế giới".

Ông Liu và 20 doanh nghiệp Trung Quốc đã ký biên bản ghi nhớ hợp tác (MOU) với Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam nhằm phát triển bền vững và đưa gia vị Việt Nam ra toàn cầu. 

Theo bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch VPSA, ngành hồ tiêu và gia vị Việt Nam tiếp tục khẳng định vị thế quan trọng trên thị trường quốc tế với những thành tựu xuất khẩu ấn tượng. Riêng hồ tiêu, Việt Nam tiếp tục duy trì vị thế là quốc gia đứng đầu thế giới về sản xuất và xuất khẩu, chiếm khoảng 40% tổng sản lượng toàn cầu và gần 55% tổng kim ngạch xuất khẩu. Tuy nhiên, những năm qua hồ tiêu Việt Nam nói riêng và hồ tiêu thế giới nói chung đã chứng kiến nhiều sự biến động lớn từ biến đổi khí hậu, xung đột chính trị, chiến tranh thương mại... Sự biến động này vừa mang đến cơ hội vừa mang đến rủi ro đáng kể, đòi hỏi chuỗi cung ứng ngành hàng phải có chiến lược quản lý rủi ro vững chắc để giảm thiểu những tổn thất.

Nhận thức rõ thách thức này, Việt Nam đã đặt mục tiêu giảm diện tích trồng hồ tiêu xuống còn 80.000 – 100.000ha vào năm 2030, nhằm tập trung vào chất lượng thay vì số lượng. Chính sách này hướng tới việc phát triển hồ tiêu theo mô hình canh tác bền vững, hạn chế dư lượng hóa chất và nâng cao giá trị gia tăng thay vì phụ thuộc vào xuất khẩu thô. Tuy nhiên, quá trình này đòi hỏi sự chuyển đổi mạnh mẽ từ cả nông dân lẫn doanh nghiệp, khi mà những mô hình sản xuất nhỏ lẻ kém hiệu quả có nguy cơ bị đào thải.

Xu hướng tiêu dùng toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng, với nhu cầu ngày càng cao đối với các sản phẩm gia vị chế biến sâu, có nguồn gốc rõ ràng và đạt chứng nhận an toàn thực phẩm. Nếu không theo kịp xu hướng này, ngành hồ tiêu Việt Nam có nguy cơ bị các đối thủ cạnh tranh vượt mặt, mất đi cơ hội nâng cao giá trị sản phẩm và gia tăng lợi nhuận. Đầu tư vào công nghệ chế biến, xây dựng thương hiệu và phát triển các sản phẩm tiêu chuẩn quốc tế sẽ là chìa khóa giúp ngành hồ tiêu vươn xa.

Tại hội nghị VIPO 2025, các chuyên gia cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đa dạng hóa sản phẩm nhằm giảm thiểu rủi ro thị trường. Việc phát triển các loại gia vị khác như gừng, nghệ, ớt không chỉ giúp gia tăng giá trị xuất khẩu mà còn tạo thêm cơ hội cạnh tranh bền vững. Đồng thời, ngành cần đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng công nghệ để sản phẩm không chỉ đáp ứng mà còn vượt qua các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế.

Ngành hồ tiêu Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa chuyển đổi quan trọng. Nếu tận dụng tốt lợi thế sẵn có, áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất nghiêm ngặt và đầu tư mạnh vào chế biến sâu, Việt Nam không chỉ giữ vững vị thế dẫn đầu mà còn nâng tầm sản phẩm hồ tiêu trên bản đồ gia vị thế giới.

Canh tác bền vững và thâm nhập sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu

Nhiều chuyên gia nhìn nhận, thách thức lớn nhất đối với xuất khẩu hồ tiêu của nước ta hiện nay là dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Bên cạnh đó là các thách thức về môi trường (giảm phát thải carbon), khuyến khích mô hình canh tác bền vững, mô hình trồng xen một cách bền vững…

Hơn thế nữa, ngành xuất khẩu chủ lực này hiện vẫn tồn tại nhiều hạn chế: Sản xuất còn nhỏ lẻ; thiếu kết nối giữa doanh nghiệp - nông dân, nông dân - nhà chế biến; hạn chế về vai trò trung gian cầu nối giữa khối tư - khối công, giữa nhà nước - doanh nghiệp; công tác nghiên cứu về thị trường chưa hiệu quả…

Do đó, về lâu dài, theo các chuyên gia, nước ta nên tập trung cho bài toán liên kết để tạo vùng nguyên liệu, thay thế và loại bỏ dần những diện tích sản xuất nhỏ lẻ, manh mún như hiện nay. Thông qua đó, sản phẩm Việt sẽ nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu về chất lượng, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật tại các thị trường xuất khẩu lớn.

Giá hồ tiêu toàn cầu năm 2025 được kỳ vọng tiếp tục duy trì ở mức cao do nguồn cung sụt giảm, trong khi nhu cầu tại các thị trường lớn như Hoa Kỳ và châu Âu vẫn ổn định. Nhu cầu sử dụng hồ tiêu trong ngành thực phẩm và chế biến gia vị vẫn là động lực chính cho thị trường.

Việt Nam và Brazil vẫn giữ vững vị trí là hai quốc gia xuất khẩu hồ tiêu lớn nhất thế giới trong năm 2024. Tuy nhiên, Indonesia đã nổi lên như một nhà cung cấp đáng kể, nhất là khi Việt Nam và Brazil gặp tình trạng mất mùa năm vừa qua.

Trong năm 2025, dự báo sản lượng của Brazil sẽ phục hồi, trong khi Indonesia có thể giảm sản lượng do những khó khăn trong đầu tư và điều kiện thời tiết không thuận lợi. Ấn Độ, một quốc gia tiêu thụ lớn, cũng dự báo giảm sản lượng do ảnh hưởng từ mưa lũ, dẫn đến việc nông dân hạn chế đầu tư và thanh lý hàng tồn kho khi giá nội địa giảm.

Theo VPSA, với giá hồ tiêu cao hiện nay, sẽ sẽ khuyến khích nông dân tăng cường nỗ lực canh tác, giúp nâng cao năng suất trên mỗi hecta trong những năm tới. Tuy nhiên, các khu vực trồng mới sẽ cần thời gian để cho ra sản phẩm, do đó các quốc gia sản xuất như Việt Nam khó có thể phục hồi đáng kể trong thời gian ngắn. Dù vậy, những tín hiệu ban đầu cho vụ mùa năm 2025 tại Việt Nam khá tích cực, với tiềm năng đạt năng suất cao nếu điều kiện thời tiết thuận lợi. Qua đó, kỳ vọng vừa được mùa, vừa được giá. 

Hướng tới năm 2025, VPSA cho hay, ngành hạt tiêu và gia vị sẽ tập trung hỗ trợ nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng và an toàn thực phẩm. Đây là một phần trong chiến lược dài hạn nhằm nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường và nâng cao vị thế của hạt tiêu Việt Nam trên thị trường thế giới.

VPSA khuyến khích nông dân và doanh nghiệp ngành hàng tiêu nâng cao chất lượng sản phẩm từ khâu trồng, các doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu, chế biến sạch, đa dạng hóa sản phẩm, đa dạng hóa thị trường nhằm thâm nhập sâu vào chuỗi cung ứng hạt tiêu toàn cầu.